W środę 22 lipca 2026 r. Pałac Kultury i Nauki obchodzi 71. urodziny. Warszawa świętuje, a my przyglądamy się historii kontrowersyjnego gmachu.

• 22 lipca 2026 Pałac Kultury i Nauki świętuje 71. urodziny.
• Warszawa zaprasza na wydarzenia dla dzieci i dorosłych w samym centrum miasta.
• PKiN pozostaje symbolem i źródłem sporów.
• Budynek jest od 2007 r. w rejestrze zabytków.
• Historia gmachu łączy wątki „daru ZSRR” oraz inspiracji amerykańskimi drapaczami chmur.

W środę 22 lipca 2026 roku Pałac Kultury i Nauki obchodzi 71. urodziny. Przez lata budynek urósł do rangi symbolu miasta, chociaż jego budowie, jak i istnieniu towarzyszyły i towarzyszą niemałe kontrowersje. 

Kolejna rocznica powstania miejsca, które stało się ważnym symbolem Warszawy, to okazja do wspólnego świętowania i spojrzenia na historię jednego z najbardziej rozpoznawalnych budynków w Polsce z nowej perspektywy. 

W godzinach 12.00–15.00 na Tarasie Widokowym na najmłodszych czekać będą animacje, warsztaty plastyczne, gry i zabawy ruchowe, których organizację wsparły Tramwaje Warszawskie sp. z o.o.

Jednym z najważniejszych punktów programu będzie bezpłatny, przedpremierowy pokaz filmu dokumentalnego „Pałac Kultury. Niekochany zabytek” – projekcja odbędzie się o godzinie 17.30 w Kinotece, z udziałem reżyserki Jessiki Szczakiel.

Film przybliża historię Pałacu Kultury i Nauki – od kontrowersji towarzyszących jego budowie, przez kolejne dekady obecności w życiu Warszawy, aż po współczesne spojrzenie na budynek jako nieodłączny element panoramy stolicy i ważne miejsce spotkań, kultury oraz wydarzeń społecznych. 

Wieczorna część obchodów przeniesie się na Plac Centralny, gdzie o godzinie 19.30 rozpocznie się koncert Brass Federacji, a organizatorzy poczęstują uczestników wydarzenia tortem urodzinowym i napojami. Następnie będzie można wziąć udział w bezpłatnym silent disco, zamieniając przestrzeń wokół Pałacu w plenerowy parkiet taneczny. Zakończenie imprezy zaplanowano na godzinę 23.00.

Budynek od lat ma wielu krytyków, a zwolenników jego wyburzenia nie brakuje. Od 2007 roku wpisany jest jednak do rejestru zabytków. "Dar narodów radzieckich dla narodu polskiego" – z takim hasłem wzniesiono najwyższy wówczas budynek w kraju. Pomysłodawcą PKiN-u był sam Józef Stalin, a zaprojektował rosyjski architekt Lew Rudniew.

Na lokalizację gmachu wybrano ścisłe centrum, aby był widoczny ze wszystkich stron stolicy. Oficjalne zakończenie budowy nastąpiło 21 lipca 1955 r., a następnego dnia uroczyście przekazano Pałac narodowi polskiemu. Pałac Kultury i Nauki jest jest najbardziej znanym socrealistycznym budynkiem w Polsce.

Przez 67 lat PKiN był najwyższym budynkiem w Warszawie. Dopiero w 2022 roku, wraz z zakończeniem budowy wieżowca Varso Tower, tytuł ten został mu odebrany. Rosyjscy architekci chcieli, aby dominował w krajobrazie miasta, górując nad wszystkimi budynkami. Przyczynił się do tego także polski architekt Józef Sigalin, za sprawą którego budynek wznosi się na 237 metrów wysokości (z iglicą), a nie pierwotnie planowane 120 m wysokości. 

Chociaż zbudowany jako "dar narodu radzieckiego", inspiracji dla jego architektury doszukiwać się jednak możemy w amerykańskich drapaczach chmur. Architekci Marta i Tomasz Gerasowie z Pracowni Projektowej Architektura Klasyczna opowiadali w ubiegłym roku w rozmowie z PAP o źródłach wyglądu PKiN. 

Chociaż budynek wzniesiony był w nurcie dominującego w latach stalinowskich socrealizmu, architektonicznie nawiązuje do szeregu wcześniejszych stylów - klasycyzmu, modernizmu czy art déco. 

Architektonicznie bliski jest moskiewskim wysokościowcom, które zwykło się określać mianem "Siedmiu Sióstr Stalina" - gmachy te zaczęły powstawać z okazji 800. rocznicy założenia miasta, począwszy od 1947 roku. Podobne konstrukcje zaczęto wznosić również w innych miastach ZSRR, jak również w całym bloku wschodnim. Ukończony w 1955 roku (a więc już po śmierci Stalina) warszawski PKiN, projektu Lwa Rudniewa, jest właśnie jedną z nich.

Wszystkie "Siostry Stalina" oraz pokrewne budynki były jednak wzorowane na wieżowcach amerykańskich.  To właśnie drapacze chmur zza oceanu stały się inspiracją dla architektów radzieckich. Sam koncept wieżowca narodził się właśnie w Stanach Zjednoczonych, a pierwsze "drapacze chmur" powstały jako wynik dynamicznego rozwoju handlu w dużych ośrodkach miejskich - przede wszystkim w Nowym Jorku i Chicago. 

Powodem, dla którego w ZSRR pojawiły się po wojnie budowle łudząco podobne do amerykańskich wieżowców, jest m.in. działalność radzieckiego architekta Wiaczesława Ołtarzewskiego. W latach 1924-1934 przebywał on w Stanach Zjednoczonych jako oficjalny delegat, gdzie nie tylko podpatrywał najnowsze technologie budowlane, ale sam brał udział w budowie wieżowców. Po powrocie do Związku Radzieckiego Ołtarzewski współtworzył m.in. moskiewski hotel "Ukraina", a także zaimplementował nowojorskie i chicagowskie wzorce na rodzimy grunt.

Warszawski PKiN wykazuje więc wiele podobieństw - choć pośrednio - do drapaczy chmur z USA. Socrealizm budynku mimowolnie nawiązuje do amerykańskiej interpretacji stylu art déco, stawiającej m.in. na bogaty, geometryczny detal. Architektura Pałacu Kultury i Nauki czerpie jednak inspiracje ze znacznie większej liczby stylów i nurtów.

- Elewacje Pałacu stanowią oczywisty oddźwięk tego, co działo się w architekturze amerykańskiej. Choć pewne źródła zapożyczeń dałoby się wyśledzić również w ekskluzywnym budownictwie apartamentowym przedrewolucyjnej Rosji - ocenił Tomasz Geras.

Podobał się artykuł? Podziel się!