Na prošlonedeljnoj konferenciji za novinare u Beogradu, predstavnici više političkih organizacija sa Kosova i Metohije kritikovali su aktuelnu vlast Republike Srbije zbog trenutnog položaja srpskog naroda u pokrajini. Ne osporavam činjenicu da je današnja politička elita (zajedno sa pripadajućom inteligencijom) delimično odgovorna za ovakvo stanje, ali osporavam određene tvrdnje gospodina Momčila Trajkovića, predstavnika Srpskog nacionalnog foruma iz Gračanice.

U svom istupu, gospodin Trajković je ocenio da su „za trenutni položaj Srba na Kosovu odgovorna tri ključna faktora: vlast, opozicija, crkva i elita“, ali i „deo samih Srba koji su pristali na manipulaciju“. Delimično sam saglasan sa ovom ocenom, iako je govornik, uprkos najavi o „tri“ faktora, zapravo nabrojao više njih.

Ukoliko ove faktore razložimo na elemente i postavimo dva ključna pitanja, stvari postaju jasnije. Prvo, da li gospodin Trajković oseća ličnu odgovornost za trenutni položaj srpskog naroda, s obzirom na to da je još osamdesetih godina prošlog veka, kao komunistički kadar na Kosovu i Metohiji, zauzimao političke pozicije? Odnosno, da li je i on tada bio deo onih „Srba koji su pristali na manipulaciju“? Ista pitanja mu se mogu postaviti i za period devedesetih, kao i za vreme nakon petooktobarskih promena, pa sve do danas. O njegovim političkim i privatnim potezima mogla bi se napisati knjiga, ali to ovde nije tema. Suština je da javnost dobije odgovor: smatra li on sebe odgovornim, nakon što je za trenutno stanje optužio i politički faktor i onaj deo naroda koji je „pristao na manipulaciju“?

Želim da skrenem pažnju na još jedan detalj iz istupa gospodina Trajkovića, koji je i bio glavni povod za moje reagovanje. On je izjavio da je vlast „posle svega izdala Srbe na Kosovu“, uputivši pritom oštru kritiku Srpskoj pravoslavnoj crkvi uz tvrdnju da se „prvi put u istoriji dešava da crkva i vlast govore istim jezikom o Kosovu i Metohiji“.

Ovakva tvrdnja ne samo da nije osnovana već je i netačna, što se može proveriti u bilo kojoj relevantnoj literaturi o istorijatu naše crkve. Napad je utoliko nedoličniji jer je gospodin Trajković, kao aktivni političar tokom osamdesetih i devedesetih godina prošlog veka, bio svedok i akter vremena u kojem je Srpska pravoslavna crkva pružala podršku vlastima radi popravljanja položaja srpskog stanovništva na Kosovu i Metohiji. Iako se ta politika, u kojoj je i sam učestvovao, pokazala tragičnom po srpski narod, sa posledicama koje osećamo i danas, ona jasno pobija njegovu tezu o „istorijskom presedanu“ zajedničkog delovanja crkve i države.

Dr Bojan Đokić, istoričar

Stavovi autora u rubrici Dijalog ne odražavaju nužno uređivačku politiku Danasa.