• Pracownicy JSW otrzymują nawet 170 tys. zł netto w ramach programu dobrowolnych odejść, jednak środki mogą podlegać zwrotowi, jeśli nie zostaną spełnione warunki programu.
• Osoby korzystające ze świadczeń muszą podpisać zobowiązanie m.in. o zakazie powrotu do pracy w górnictwie oraz rezygnacji z zatrudnienia w sektorze okołogórniczym.
• Wprowadzono mechanizmy kontrolne, które mają uniemożliwić ponowne korzystanie z państwowych osłon oraz ograniczyć zjawisko powrotu do kopalń po wcześniejszych odprawach.

Pod koniec maja Jastrzębska Spółka Węglowa, jeden z największych europejskich producentów węgla koksowego, rozpoczęła wypłatę jednorazowych odpraw dla pracowników decydujących się na dobrowolne odejście z firmy - informuje "Rzeczpospolita". Świadczenie w wysokości 170 tys. zł netto otrzymało już 526 osób. Do końca roku z programu ma skorzystać łącznie 1 156 pracowników koncernu, w tym nie tylko górnicy, lecz także osoby zatrudnione w administracji, działach kadr czy ochronie. Na realizację programu państwo przeznaczy około 500 mln zł. W perspektywie pięciu lat, do 2031 roku, łączna wartość wypłaconych odpraw ma przekroczyć 2 mld zł.

Jak ustaliła "Rzeczpospolita", rząd po raz pierwszy uwzględnił w ustawie rozwiązania mające zapobiegać ewentualnym nadużyciom. Agencja Rozwoju Przemysłu w Katowicach będzie badać, czy pracownik w ostatnich 30 latach korzystał z państwowych osłon dla zwalnianych górników i instrumentów aktywizująco-adaptacyjnych. Jeżeli tak, nie otrzyma odprawy.

Osoby, które skorzystają ze świadczeń, obejmuje również zakaz ponownego zatrudnienia w górnictwie. Rząd finansuje bowiem całkowite odejście pracowników nie tylko z Jastrzębskiej Spółki Węglowej, lecz także z całego sektora górniczego.

Pracownicy, którzy chcą skorzystać z odpraw, muszą też podpisać się pod oświadczeniem:

Mam świadomość utraty udzielonego uprawnienia, jeżeli w czasie korzystania z niego podejmę zatrudnienie na podstawie stosunku pracy lub umowy cywilnoprawnej w przedsiębiorstwie górniczym, w innym przedsiębiorstwie, które świadczy usługi w zakresie prowadzenia robót górniczych na rzecz przedsiębiorstwa górniczego, na stanowisku związanym z prowadzeniem robót górniczych lub przeróbki mechanicznej węgla, rozpocznę świadczenie usług w zakresie prowadzenia robót górniczych lub przeróbki mechanicznej węgla na rzecz przedsiębiorstwa górniczego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, w tym jednoosobowo, albo nabędę uprawnienia emerytalne.

W poprzednich latach wielu górników, którzy skorzystali z wysokich odpraw finansowanych przez państwo, wracało później do pracy w zakładach górniczych, nierzadko na te same stanowiska. Zatrudnienie znajdowali także w firmach zewnętrznych realizujących zlecenia dla kopalń lub w kopalniach poza granicami kraju, przede wszystkim w Czechach. Obecnie w sektorze firm okołogórniczych pracuje około 120 tys. osób, z czego znaczną część stanowią doświadczeni pracownicy branży górniczej.

- Dopiero nowelizacja ustawy "górniczej" wprowadziła taki zakaz. (...) W praktyce wyglądało to tak, że pracodawcy górniczy nie mogli ani "eliminować", a nawet pytać o to, czy skorzystali wcześniej z osłon socjalnych. A skala przyjęć do górnictwa corocznie była bardzo znaczna - wyjaśnia Mirosław Skibski, dyrektor katowickiej ARP.

Powodem tych działań są straty notowane w Jastrzębskiej Spółce Węglowej. Wsparcie państwa w finansowaniu odpraw dla pracowników ma na celu zmniejszenie nadmiernego zatrudnienia narosłego w ostatnich latach oraz ograniczenie kosztów operacyjnych spółki, które doprowadziły ją na granicę niewypłacalności. Na trudną sytuację finansową wpłynęły nie tylko spadające ceny surowca na światowych rynkach i rosnące koszty wydobycia węgla z coraz trudniejszych złóż, lecz także problemy w zarządzaniu oraz wysokie wynagrodzenia w spółce.

- Do tego poziomu z czasów hossy JSW już nie ma szansy powrócić. Stabilizacja nadejdzie, ale na o wiele niższym poziomie. Ograniczenie zatrudnienia musi być stałe. Spółka nie będzie już nigdy potrzebować tylu górników, bo jej możliwości wydobycia są coraz mniejsze. (…) Przede wszystkim JSW powinna odchudzić warstwę pracowników nieprodukcyjnych, których w ostatnich latach zatrudniano na niespotykaną skalę. Filarem spółki są górnicy - tłumaczy ekspert ds. górnictwa, który chce zachować anonimowość.

W JSW, ze względu na bardziej wymagające warunki geologiczne, wydajność pracy przypadająca na jednego górnika jest stosunkowo niska i wynosi około 500-600 ton. Dla porównania w prywatnej kopalni Bogdanka wskaźnik ten sięga średnio około 1100 ton na pracownika.