Σε επιμέλεια της Αλίκης Τσίργιαλου, η έκθεση «Η Ελλάδα μέσα από τον φακό του Νικόλαου Τομπάζη» παρουσιάζει μια επιλογή φωτογραφιών από την αναδρομική έκθεση «Νικόλαος Τομπάζης (1894–1986). Ινδίες–Ελλάδα» (Μουσείο Μπενάκη, 2005, επιμέλεια Ειρήνης Μπουντούρη).

Ο Νικόλαος Τομπάζης γεννήθηκε το 1894 στην ελληνική πρεσβεία της Αγίας Πετρούπολης, με καταγωγή από την Ύδρα. Από νεαρή ηλικία έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη φύση, τα βουνά και τη φωτογραφία· η πρώτη του φωτογραφική μηχανή, μια Box Brownie No 2, τον συνόδευε ήδη από τα εφηβικά του χρόνια στις περιηγήσεις του στην Ελλάδα. Οι πρώτες του λήψεις, από το 1912 έως το 1916, συγκεντρώθηκαν στο χειροποίητο λεύκωμα «Ελλάς – Περιηγήσεις 1912–1916».

Το 1917, μετά τις σπουδές του στο Μάντσεστερ της Αγγλίας, εγκαταστάθηκε στην Καλκούτα των Ινδιών, όπου εργάστηκε ως ανώτερος διοικητικός υπάλληλος του εμπορικού οίκου Ralli Brothers. Εκεί συνδύασε τα δύο του πάθη, την ορειβασία και τη φωτογραφία, πραγματοποιώντας πολυάριθμες ορειβατικές αποστολές στα Ιμαλάια μεταξύ 1919 και 1925, μεταξύ των οποίων και μία στο Σικίμ το 1925. Διετέλεσε μέλος της Royal Photographic Society του Λονδίνου και ταμίας της Photographic Society της Καλκούτας. Το φωτογραφικό υλικό της περιόδου αυτής, που διατηρεί έως σήμερα η οικογένειά του, περιλαμβάνει φωτογραφίες και αρνητικά μνημείων της ινδικής χερσονήσου καθώς και στιγμιότυπα από την καθημερινή ζωή των κατοίκων.

Μετά τη συνταξιοδότησή του, επέστρεψε στην Ελλάδα το 1946, μια επιστροφή που σηματοδότησε νέα αρχή στη φωτογραφική του διαδρομή, καθώς η ερασιτεχνική του ενασχόληση μετατράπηκε πλέον σε επαγγελματική. Στράφηκε κυρίως στο ελληνικό τοπίο, τους ανθρώπους της υπαίθρου και ιδίως τις αρχαιότητες· για τον Τομπάζη, η «φωτογραφική εξερεύνηση» ταυτίστηκε με την αποκάλυψη του παρελθόντος. Τη δεκαετία του 1950 συνεργάστηκε με επιφανείς αρχαιολόγους, όπως ο Γιάννης Παπαδημητρίου, ο Τάκης Θεοχάρης και ο Γιώργος Μυλωνάς, παρακολουθώντας στενά όλα τα στάδια της ανασκαφικής διαδικασίας. Σε συνεργασία με τον τεχνοκριτικό Christian Zervos εικονογράφησε με φωτογραφίες του εκδόσεις του οίκου Cahiers d’Art (1955–1967), ενώ διατήρησε μόνιμη συνεργασία με τον ΕΟΤ και δημοσίευσε φωτογραφίες του σε τουριστικά περιοδικά της εποχής.

Το φωτογραφικό έργο που πραγματοποίησε ο Νικόλαος Τομπάζης στην Ελλάδα από το 1946 έως το 1970 δωρήθηκε από τους απογόνους του στα Φωτογραφικά Αρχεία του Μουσείου Μπενάκη το 1997. Αριθμεί συνολικά περί τα 65.000 αρνητικά και έγχρωμες διαφάνειες ενώ περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό πρωτότυπων εκθεσιακών τυπωμάτων καθώς και χειροποίητα λευκώματα και καλαίσθητα κουτιά που αντανακλούν το μεράκι και την καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία του κοσμοπολίτη και –γιατί όχι– αριστοκράτη φωτογράφου.

Μέσα από την έκθεση, το κοινό έχει την ευκαιρία να γνωρίσει το έργο ενός κοσμοπολίτη φωτογράφου που κατέγραψε, με καλλιτεχνική ευαισθησία και ιστορική ακρίβεια, την Ελλάδα του 20ού αιώνα.

• Διοργάνωση: Μουσείο Πάνου και Ηλία Ηλιόπουλου, Μουσείο Μπενάκη
• Επιμέλεια: Αλίκη Τσίργιαλου