Бацькі часта чакаюць, што пасля выпадзення малочных зубоў у дзіцяці з'явяцца моцныя і здаровыя пастаянныя. Але часам замест белых зубоў вырастаюць жаўтаватыя або карычняватыя, з плямамі і крохкай эмаллю. Навукоўцы і стаматолагі ўжо даўно ведаюць пра гэтую праблему, але яе сапраўдныя прычыны дагэтуль застаюцца не да канца зразумелымі.

Ілюстрацыйны здымак. Фота: Luis Alvarez / Getty Images

Гаворка ідзе пра такое парушэнне фарміравання эмалі, як гіпамінералізацыя маляраў і разцоў (ГМР). Як адзначае The Conversation, па сваёй распаўсюджанасці гэты стан не саступае карыесу, хоць за межамі прафесійнай супольнасці пра яе гавораць рэдка. Нават у медыцынскім асяроддзі гэтую паталогію часта блытаюць з іншымі захворваннямі, што ўскладняе своечасовую дапамогу.

Як адзначаюць спецыялісты, у адрозненне ад карыесу ГМР не звязана з дрэннай гігіенай, празмерным ужываннем цукру або няправільным доглядам за зубамі. Працэс разбурэння эмалі закладваецца ў перыяд ад нараджэння да двух гадоў, калі пастаянныя зубы яшчэ знаходзяцца ўнутры сківіцы. Найчасцей паталогія закранае першыя пастаянныя кутнія зубы (маляры) і пярэднія разцы.

У стаматалагічных клініках дзеці з такім дыягназам сустракаюцца даволі часта. Паводле даследаванняў, у краінах Скандынавіі прыкметы ГМР маюць каля 28% дзяцей. Высокая распаўсюджанасць назіраецца і ў іншых еўрапейскіх краінах.

Гіпамінералізацыя маляраў і разцоў. Фота: newcastle-hospitals.nhs.uk

У Афрыцы і Азіі захворванне рэгіструюць радзей, аднак навукоўцы пакуль не могуць адназначна растлумачыць гэтую розніцу. Магчыма, яна звязаная з асаблівасцямі дыягностыкі, узроўнем медыцынскага ўліку, частатой дзіцячых захворванняў або генетычнымі фактарамі.

Нягледзячы на вялікую колькасць выпадкаў, ГМР застаецца адной з загадкавых праблем сучаснай стаматалогіі. Даследчыкі добра ведаюць, што яна закранае велізарную колькасць дзяцей і можа назаўжды зрабіць іх пастаянныя зубы слабымі і змяніць іх колер. Але мы да канца не разумеем, чаму ў адных дзяцей яна развіваецца, а ў іншых — не. Відавочна толькі адно: гэтая праблема сустракаецца значна часцей, чым прынята лічыць.

Эмаль — самая цвёрдая тканка чалавечага арганізма. Аднак у дзяцей з ГМР працэс яе фармавання парушаецца, таму ў ёй утрымліваецца менш мінералаў, чым павінна быць у норме. Гэта адбываецца ў вельмі раннія гады — прыкладна ад нараджэння да двух гадоў, калі будучыя пастаянныя зубы яшчэ знаходзяцца ўнутры сківіцы.

У выніку зубы могуць выглядаць незвычайна: на іх з'яўляюцца белыя, жоўтыя або карычневыя плямы, а сама эмаль становіцца слабейшай і лягчэй пашкоджваецца. Часцей за ўсё праблема закранае першыя пастаянныя карэнныя зубы, якія прарэзваюцца каля шасці гадоў, а таксама пярэднія разцы.

Ніжнія першыя пастаянныя маляры з прыкметамі гіпамінералізацыі маляраў і разцоў. Фота: doi.org/10.3390/dj12060186

Але праблема не абмяжоўваецца выглядам. Многія дзеці адчуваюць боль або павышаную адчувальнасць. З-за гэтага яны могуць не любіць чысціць зубы, бо шчотка выклікае непрыемныя адчуванні. Зубы могуць адчуваць халоднае і гарачае.

Навукоўцы вылучаюць некалькі магчымых фактараў, якія павышаюць рызыку развіцця ГМР. Сярод іх — працяглыя захворванні ў раннім дзяцінстве, што суправаджаюцца высокай тэмпературай, інфекцыямі або частымі эпізодамі хвароб. Магчымую ролю можа адыгрываць і працяглы прыём антыбіётыкаў.

Акрамя таго, даследчыкі разглядаюць ускладненні падчас цяжарнасці і родаў, у тым ліку недахоп кіслароду або неданошанасць. Сярод магчымых прычын таксама называюць неспрыяльныя экалагічныя ўмовы, напрыклад забруджванне паветра, а таксама дэфіцыт вітаміну D і іншых рэчываў, неабходных для нармальнага фармавання эмалі. Не выключаецца і генетычная схільнасць, калі некаторыя дзеці ад нараджэння больш уразлівыя да такіх парушэнняў.

Сёння не існуе спосабу надзейна прадухіліць развіццё ГМР. Таму бацькам не варта вінаваціць сябе, калі ў дзіцяці выявілі гэты стан. Аднак ёсць меры, якія дапамагаюць знізіць рызыку далейшых ускладненняў.

Самае галоўнае — гэта рэгулярная чыстка зубоў і выкарыстанне зубной пасты з фторам. Гэта надзвычай важна, бо пашкоджаная эмаль не такая цвёрдая і горш абараняе зубы, яны становяцца больш уразлівымі да карыесу.

Не менш важна сфармаваць у дзіцяці даверлівае стаўленне да стаматолага. Бацькам раяць пазітыўна расказваць пра візіты да доктара і тлумачыць, што яго задача — дапамагчы захаваць зубы здаровымі і пазбавіць ад болю. Таксама варта заахвочваць дзіця расказваць пра любыя непрыемныя адчуванні ў зубах.

Лячэнне залежыць ад таго, наколькі моцна пашкоджаны зубы. Стаматалагічная стратэгія залежыць ад ступені пашкоджання. Пры лёгкай форме дактары абмяжоўваюцца нанясеннем фтарыдных геляў або герметызацыяй зубоў спецыяльным пластыкавым пакрыццём. Сярэднія і цяжкія формы патрабуюць устаноўкі пломбаў, а ў крытычных выпадках — выкарыстання сталёвых каронак, якія абараняюць зуб ад поўнага разбурэння.

Пломбы на зубах, пашкоджаных ГМР. Фота: doi.org/10.2147/CCIDE.S371122

У падлеткавыя гады эстэтычныя праблемы вырашаюцца з дапамогай адбельвання і сучаснай тэхналогіі інфільтрацыі спецыяльнай смалы, якая запаўняе поры ў эмалі і вяртае зубам натуральны выгляд. У самых складаных выпадках, калі прагноз для зуба неспрыяльны, яго могуць выдаліць у раннія гады, каб дазволіць суседнім зубам заняць вольнае месца.

У дарослых для моцна пашкоджаных карэнных зубоў могуць выкарыстоўвацца пастаянныя каронкі або керамічныя накладкі.

Нягледзячы на дасягненні ў лячэнні, навукоўцы лічаць, што галоўная задача цяпер — лепш зразумець маштабы праблемы і яе прычыны. Для гэтага патрэбныя больш якасныя даследаванні і адзіныя стандарты дыягностыкі. Пакуль жа адказаў на галоўныя пытанні няма: што менавіта запускае развіццё ГМР і чаму яна закранае толькі частку дзяцей.

Далейшае вывучэнне гэтай праблемы дазволіць не толькі палепшыць метады лячэння, але і ў будучыні распрацаваць меры прафілактыкі, якія пазбавяць дзяцей і дарослых ад складаных і дарагіх стаматалагічных маніпуляцый.

Усе навіны →