Sayıştay, 2021-2023 yılları arasını kapsayan “2. İnsan Hakları Eylem Planı”nda Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na (TİHEK) yönelik hedefin hâlâ tutturulamadığını ortaya koydu. Sayıştay’ın 2025 yılı değerlendirme raporlarına göre; kurumda hâlâ iç mevzuat eksikliği ve uluslararası akreditasyon açısından iş analizi, iş tanımı ve iş etüdüne dayalı örgütlenme ve norm kadro çalışmalarına gereksinim bulunduğu belirtiliyor.

2. İnsan Hakları Eylem Planı kapsamında kurum için; Birleşmiş Milletler (BM) ulusal insan hakları kurumlarının statüsüne ilişkin ilkeler ile uyumlu hale getirilmesi, “İnsan Hakları Kurumları Küresel Ağı” akreditasyonu alınması ile il ve ilçe insan hakları kurullarının yapısı güçlendirilerek etkinlikleri artırılması hedefi konuşmuştu. Ancak, söz konusu eylem planının süresi dolup yeni eylem planının hazırlıkları sürerken, kurum bu hedeflerin uzağında kaldı.

Sayıştay’ın ilgili raporunda; TİHEK’de iş analizi, iş tanımı ve iş etüdüne dayalı bir örgütlenme ve norm kadro çalışmasının bulunmadığı kaydedildi. Bununla birlikte; ana hizmet birimleri bünyesinde alt birimlerin ve bir il dışında, merkeze bağlı taşra birimlerinin henüz oluşturulmadığı belirtilirken, çalışanların görev, yetki ve sorumluluk tanımlamaları açısından eksiklikler bulunduğu saptandı. Buna göre Sayıştay; kurumun uluslararası insan hakları kurumlarının önerileri ve 2023-2025 yıllarını kapsayan “Orta Vadeli Program” hedeflerine uygun faaliyet yürütmediğini belirtti. 

Raporda ayrıca; kurumun toplam kadro ve konum sayısının 243 olduğu; bunlardan 199’unun dolu, 44’ünün boş durumda bulunduğu belirtildi. Bununla birlikte; kadroları başka kurumlarda olan 39 geçici görevlinin de kurumda çalıştığının vurgulandığı raporda; fiilen görev yapan toplam çalışan sayısının 223 olduğu kaydedildi. Kurumun; çalışan gereksinimini bir nebze geliştirdiği vurgulansa da çalışan açığının kapatılamadığı ve bu durumun uluslararası akreditasyon açısından da önemli olduğu belirtildi.

Paris Prensipleri ve uluslararası kuruluşların önerilerine atıf yapan Sayıştay, yurttaşların ve dezavantajlı grupların kuruma doğrudan erişebilmesi için taşra örgütlenmesinin genişletilmesini de belirtti. Kurumun ise hâlihazırda Gaziantep ve bu ayın başında Resmi Gazete’den yayımlanan kararla İstanbul’da dairesi bulunurken, Sayıştay, kurumun “erişebirlilik” ilkesini sağlaması için büyük şehirlerde yeni dairelerin açılmasının önemine vurgu yaptı.

Raporda ayrıca; kurulun iç mevzuat eksikliğinin olduğu da kaydedildi. Raporda kurumda hâlihazırda 7 yönetmeliğin, 5 yönergenin ve 3 genelgenin uygulamaya konduğu vurgulandı. Ancak kurumun iç mevzuatını tamamlaması için gerekli olan; çalışanların uyacağı mesleki ve etik ilkelere ve kurumun başkanlık hizmet birimleri ve dairelerin çalışma yöntem ve özünü beliryecek yönetmeliklerin eksik olduğu saptandı.

Bununla birlikte; başvuru yöntem ve özünü, kurum bünyesindeki bilirkişilere ilişkin nitelik ve çalışma ilkeleri, insan hakları ve ayrımcılık konularında kurulacak “istişare komisyonu”nun ve yapılacak toplantıların yöntem ve özünü ve insan hakları ve ayrımcılıkla mücadele eğiticilerine verilecek ücretlerine ilişkin yönetmeliklerin de eksik olduğu belirtildi. Böylece; kurumun daha sağlıklı faaliyet yürütmesi için 6 yönetmeliğin daha hazırlanmasını önerdi.