Ekonomiści PIE zwrócili uwagę, że budowa zaawansowanych czipów to jeden z najbardziej złożonych łańcuchów produkcji na świecie. Na końcowy produkt składa się ponad 1000 półproduktów, a w czasie produkcji towary przekraczają 70 razy granice państw. Tymczasem w tym skomplikowanym łańcuchu dostaw jest tylko kilka ogniw, w których europejskie firmy mają silną pozycję. Wszystkie pozostałe etapy realizowane są w innych regionach świata.

"Tylko ok. 9 proc. wartości wytwarzanej na rynku półprzewodników powstaje w Europie, a import stanowi aż 78 proc. wartości używanych w UE elementów i układów. Największa część dostaw pochodzi z krajów Azji - Tajwanu, Korei Płd. czy Chin. Skala uzależnienia od importu może być problemem, jednak znacznie ważniejszy jest fakt, że na wielu etapach występują wąskie gardła: pojedyncze firmy produkujące komponent, którego zastąpienie nie jest możliwe w krótkim czasie» - wskazali eksperci.

PIE przytoczył dane, z których wynika, że np. Chiny odpowiadają np. za ponad 90 proc. produkcji galu i ponad 80 proc. germanu, pierwiastków niezbędnych do produkcji układów scalonych, diod LED czy układów podczerwieni. Korea Płd. zapewnia 42 proc. produkcji kart pamięci. Z kolei cała produkcja najbardziej zaawansowanych półprzewodników zlokalizowana jest na Tajwanie.

Eksperci PIE zwrócili również uwagę, że technologie półprzewodnikowe mają znacznie nie tylko czysto ekonomiczne, ale też polityczne.

"Rosnące napięcia geopolityczne i coraz częstsze przypadki wykorzystywania przewagi technologicznej do zastraszania partnerów handlowych powodują, że kontrola nad łańcuchem dostaw półprzewodników nabiera kluczowego znaczenia. Administracja amerykańska może ograniczać dostęp do własności intelektualnej czy końcowych produktów, a Chiny mają kontrolę nad surowcami - eksport galu i germanu podlega restrykcjom od 2023 r., zaś ceny tych surowców wzrosły od tego czasu nawet dziesięciokrotnie» - wskazali.

Tymczasem Europa ma wystarczająco silną pozycję tylko na jednym etapie łańcucha produkcji - osadzania materiałów na płytkach krzemowych. W tym obszarze działają holenderskie koncerny ASML i ASM, z których pierwszy jest monopolistą na rynku najbardziej zaawansowanych maszyn do litografii EUV, niezbędnych do masowej produkcji skomplikowanych półprzewodników, a drugi ma ponad 50 proc. udziału w rynku urządzeń do osadzania warstw atomowych (ALD).

Biorąc te uwarunkowania pod uwagę, KE zaproponowała kolejną inicjatywę mającą na celu wzmocnienie europejskiego przemysłu związanego z produkcją półprzewodników, większą koordynację pomiędzy państwami członkowskimi (w tym w monitorowaniu łańcuchów dostaw) oraz wzmocnienie popytu na końcowe produkty.

Chips Act 2.0 został przedstawiony w czerwcu br. Obecnie trwają wstępne prace w Radzie UE oraz przygotowania w Parlamencie Europejskim.

Jak zauważyli ekonomiści PIE, do przyjęcia tej inicjatywy jest jeszcze daleka droga, choć wzrost niepewności w relacjach międzynarodowych i coraz częstsze przypadki "weaponizacji» polityki handlowej wskazują, że jest ona niezbędnym elementem budowania europejskiej odporności gospodarczej.