Madryt niedzielnej nocy nie zasnął. Na Puerta del Sol, jednym z najbardziej ruchliwych miejsc stolicy Hiszpanii, zamiast turystów i nocnych spacerowiczów pojawiły się namioty, śpiwory i transparenty. Kilkaset osób zostało na placu po wielkiej sobotniej demonstracji. Niektórzy mówią wprost: zostaniemy tak długo, jak będzie trzeba. Wszystko zaczęło się od historii jednej 87-letniej kobiety.

Maricarmen Abascal mieszkała w madryckim lokalu od 1956 roku. Początkowo najemcą był jej ojciec, a później mieszkanie przeszło na nią. Przez lata czynsz pozostawał na stosunkowo niskim poziomie. Sytuacja zmieniła się po sprzedaży nieruchomości. Według organizacji lokatorskich nowy właściciel podniósł czynsz z około 500 do 2650 euro miesięcznie: wzrost wyniósł 275 proc.

Dla kobiety żyjącej z emerytury taki wydatek był nie do udźwignięcia. Eksmisję podejmowano wcześniej kilkakrotnie. Ostatecznie policja przeprowadziła ją w środę. Maricarmen trafiła później do szpitala z powodu wyczerpania.

— Chcę, żeby to, co mnie spotkało, sprawiło, że nie spotka to innych ludzi — mówiła. — Chcę, żeby zachęciło to ludzi do walki i pomogło zmienić przepisy, które pozwoliły na moją eksmisję – dodawała w wiadomości skierowanej do Hiszpanów.

W środę 23 września policja wyważyła drzwi, a kobietę wyniesiono z domu na noszach. Obraz wyczerpanej seniorki opuszczającej mieszkanie, w którym spędziła większość życia, błyskawicznie obiegł Hiszpanię. Dla wielu osób był czymś więcej niż kolejną historią o eksmisji. Stał się symbolem problemu, który od miesięcy narasta w największych hiszpańskich miastach.

W ramach sprzeciwu Madryt wyszedł na ulice. Według danych administracji państwowej w demonstracji uczestniczyło około 25 tys. osób. Organizatorzy podawali znacznie wyższą liczbę: ponad 300 tys. Niezależnie od różnic w szacunkach skala protestu była trudna do przeoczenia. Ludzie szli przez centrum miasta, dzwonili kluczami i gwizdali. Domagali się zmian w prawie najmu, większej ochrony lokatorów i ograniczenia eksmisji.

– Maricarmen jest kroplą, która przelała czarę goryczy – powiedział reżyser Pedro Almodovar w rozmowie z publicznym nadawcą RTVE podczas protestu. Określił sytuację mieszkaniową jako „absolutnie nie do zniesienia”.

Po zakończeniu marszu część demonstrantów nie poszła do domów. Zaczęli rozstawiać namioty na Puerta del Sol. W niedzielę 27 września było ich już około 150. Plac zamienił się w prowizoryczne miasteczko protestu. Odbywały się zgromadzenia, dyskusje, warsztaty i wystąpienia. Organizatorzy apelowali o przynoszenie śpiworów, karimat, jedzenia i wody. — Zostaniemy tak długo, jak będzie trzeba — mówił Alberto Macias z jednego ze związków lokatorskich.

Na transparentach pojawiły się hasła „Wszyscy jesteśmy Maricarmen” oraz wezwania do ograniczenia wpływu inwestorów na rynek mieszkaniowy. Organizatorzy postawili sprawę ostro: „Albo upadniiemy my albo upadnie rząd”.

Maricarmen stała się twarzą kryzysu, ale nie jego przyczyną. Ceny mieszkań i najmu w Hiszpanii od lat rosną szybciej, niż wielu mieszkańców jest w stanie za nimi nadążyć. Szczególnie mocno problem widać w Madrycie i Barcelonie, gdzie presję na rynek zwiększają m.in. turystyka, wzrost liczby mieszkańców i ograniczona podaż lokali.

Bank Hiszpanii wskazuje na poważny niedobór mieszkań. W najnowszych szacunkach mowa o setkach tysięcy lokali, których brakuje, by zaspokoić popyt. Jednocześnie mieszkania subsydiowane przez państwo stanowią niewielką część całego zasobu mieszkaniowego.

Dla ludzi szukających lokalu problem nie zaczyna się jednak od statystyk.

„Najpierw walczysz o to, żeby znaleźć mieszkanie, na które cię stać. Potem żyjesz w strachu, że zostaniesz z niego wyrzucony — mówił 38-letni grafik Enrique Ortega de Miguel, uczestnik madryckiej demonstracji”.

To właśnie ten lęk coraz częściej pojawia się w rozmowach lokatorów. Wynajmujący obawiają się kolejnych podwyżek, a osoby mieszkające od lat w tych samych lokalach, że zmiana właściciela może całkowicie zmienić ich sytuację.

Protest szybko stał się kolejnym problemem dla Pedro Sancheza, który w ostatnim czasie musiał się mierzyć z kryzysem wizerunkowym po oskarżeniach związanych z procederem korupcyjnym w jego najbliższym otoczeniu. Szef hiszpańskiego rządu zapowiedział, że jego rząd chce pilnie przedstawić nowe rozwiązania dotyczące mieszkalnictwa. Projekt ma zostać poddany pod obrady podczas posiedzenia rządu we wtorek 29 września.

— Maricarmen, mam dla ciebie wiadomość. Rząd pracuje pełną parą nad przedstawieniem ustawy mieszkaniowej — powiedział podczas niedzielnego wiecu swojej partii PSOE.

Planowane przepisy mają zakładać m.in. automatyczne przedłużanie umów najmu i dalsze ograniczenia dotyczące eksmisji. Pedro Sanchez zaapelował jednocześnie do innych ugrupowań o poparcie zmian. Podobny projekt został już wcześniej odrzucony.

Do protestujących przyłączyła się wicepremier Yolanda Diaz z lewicowej partii Sumar, będącej koalicjantem socjalistów. Z kolei związek lokatorów zapowiedział, że nie zamierza kończyć protestu tylko dlatego, że rząd obiecał nowe przepisy.

Jeżeli projekt nie będzie zawierał postulatów dotyczących m.in. bezterminowych umów najmu, namioty mają pozostać na Puerta del Sol. Organizatorzy apelują też do największych central związkowych o rozważenie strajku generalnego.

Tymczasem po drugiej stronie sporu są właściciele mieszkań, deweloperzy i ekonomiści, którzy wskazują na inny problem: mieszkań po prostu jest za mało. Część ekspertów ostrzega, że zamrożenie czynszów czy bardzo daleko idące ograniczenie możliwości odzyskania mieszkania przez właściciela może przynieść odwrotny skutek. Jeśli wynajem stanie się mniej opłacalny, część właścicieli może wycofać lokale z rynku. To z kolei jeszcze bardziej ograniczy podaż.

Badania Banku Hiszpanii wskazywały wcześniej, że kontrola czynszów może rzeczywiście obniżać koszty najmu dla części lokatorów w krótkim okresie, ale jednocześnie prowadzić do zmniejszenia liczby dostępnych mieszkań, pogorszenia ich stanu i wzrostu cen poza regulowanym segmentem.

W 2011 roku Puerta del Sol stała się centrum ruchu 15-M, gdy młodzi Hiszpanie przez tygodnie protestowali przeciwko sytuacji gospodarczej, bezrobociu i korupcji. Po 15 latach na centralny plac Madrytu powróciły namioty a hiszpańska stolica stała się miejscem jednej z największych demonstracji gospodarczych od lat.

Na jednym z transparentów pojawiło się zdanie: „Możesz być następną Maricarmen”, co chyba najlepiej pokazuje, o co dziś chodzi protestującym, których paraliżuje strach, że w przyszłości to oni mogą z dnia na dzień stracić dach nad głową.

Tymczasem sprawa ma swój szczęśliwy finał. Beatriz Duro, prawniczka Maricarmen Abascal przekazała, że dzięki mobilizacji społecznej 87-latka będzie mogła wrócić do swojego mieszkania. – Presja ma sens. Udało nam się osiągnąć porozumienie. Mam nadzieję, że rządzący wyciągnąć wnioski i zmienią podejście do kwestii mieszkalnictwa – podkreśliła.