MELTEM KERRAR
meltemkerrar@gmail.com

Contemporary İstanbul Ruzy seçkisinde bir anda içine çekildiğim ve farklı bir gerçeklik duygusu taşıyan fo­toğraflarından çok etkilendiğim Marta Syrko’nun dünyasına da­vetlisiniz bu hafta. Resim sana­tının estetik, duygusal ve insani ögelerini taşıyan ve gerçeklik al­gımızı tetikleyen fotoğraflarla, izleyiciyi hem merak hem kişisel bir sorgulamaya götüren Syrko, ışığa, mekana, ‘an’a, konuma ve daha çok şeye göre değişip/dönü­şen obje ve tabii ki ‘bakış’ üzeri­ne düşündürüyor bizi. Dün açılan ve Ruzy Gallery’nin 212 Photog­raphy Istanbul’un paralel prog­ramında ilk fotoğraf sergisi olan “Immersion: Seeing Otherwise” 20 Kasım’a dek açık kalacak. Re­simden ayırt etmekte zorlana­cağınız su altında çekilen fotoğ­rafların ağırlıkta olduğu sergide, mapping teknolojisiyle hazır­lanmış interaktif bir video ens­talasyonunu da yer alıyor. Suyu bir konu ya da arka plan olarak görmüyor Syrko. Bedeni, mekâ­nı, ışığı ve zamanı algılama biçi­mimizi dönüştüren bir ‘şey’ ona göre su. Fotoğraflarının görsel di­lini de bir araç olarak kullandığı su oluşturmuş. Görüntünün arka planı olarak değil, görme biçimi­mizi değiştiren bir deneyim ala­nı yaratmak için seçmiş suyu sa­natçı. Sergi aklımda çokça şey bı­rakıyor. Işığın peşinde günlerce yağmur ya da güneş altında ka­larak manzaranın değişimini ya­kalamaya çalışan Empresyonist­ler bir yanda, fotoğrafa garip bir meydan okuma sergileyen 60’la­rın Fotorealistleri bir yanda, gör­düğümüzün ne kadar ‘gerçek’ ol­duğunu sorgulayan felsefeciler bir yanda… Tüm bunları konuş­tuk Marta Syrko’yla.

Yapıtlarınız, resimle fotoğ­raf arasındaki farklı bir ger­çeklik algısında yakalıyor izleyiciyi. Sanat tarihinin “Fotorealizm” akımını hatır­latan bu teknik, sizin için na­sıl bir anlam taşıyor?

Sanat tarihi geçmişim, bakış biçimimi şekillendirdi. Resim, görsel hafızamın bir parçası: Işı­ğın bir bedene nasıl ağırlık ka­zandırdığı, bir jestin nasıl duy­gu taşıdığı, bir kompozisyonun dikkatimizi nasıl onun üzerinde tuttuğu… Tüm bu etkiler fotoğ­raflarıma doğal bir şekilde yansı­yor. Fotogerçekçilikle kurduğum ilişki benim için ilginç bir soru, çünkü ben buna ters yönden yak­laşıyorum: Gerçek olan bir şey­le başlıyorum ve fotoğraf, onun tanıdık olmaktan çıkmasına, ki­mi zaman neredeyse resimsel bir niteliğe bürünmesine olanak ta­nıyor. Gördüğümüz şeyi hemen açıklayamadığımız anla ilgileni­yorum aslında. Teknik, bu belir­sizliği yaratmama ve izleyiciyi görüntüyle daha yakından, daha yavaş bir karşılaşmaya davet et­meme yardımcı oluyor.

Tüm bu ‘gerçeklik’ algısını izleyiciye şeffaf bir bakış su­nan su temasıyla yaşatıyorsu­nuz. Nedir bu suyla yaşadığı­nız derin ilişki?

Suya tekrar tekrar dönüyo­rum, çünkü görme koşullarını değiştiriyor. Işığı büküyor, oran­ları değiştiriyor ve bedenin yer­çekimiyle kurduğu ilişkiyi dö­nüştürüyor. Şeffaf olmasına rağmen gördüklerimizi anlam­landırmayı zorlaştırabiliyor. Ça­lışmalarımın merkezinde bu çe­lişki yer alıyor. Su, aynı zamanda bir işbirlikçi. Kompozisyonu ve ışığı hazırlayabiliyorum ancak beden suya girdiğinde ortaya çı­kanlara karşılık vermem gereki­yor. Bu da güven, sabır ve kontro­lün bir kısmını bırakmaya istekli olmayı gerektiriyor. Beni en çok ilgilendiren şey, kişinin aynı ka­lırken görünümünün köklü bi­çimde değişmesi. Su, bir bedeni ne kadar hızlı yargıladığımızı ve bu yargının ne kadarının beden­le karşılaştığımız koşullara bağ­lı olduğunu sorgulamama neden oluyor.

İzleyiciyi duran konumdan çıkarıp yapıtın parçası hali­ne getiren mapping enstalas­yonundan söz eder misiniz? Diğer işlerinizle nasıl bir bağı var bu çalışmanın?

Mapping yerleştirmesiyle, iz­leyicinin fotoğraflarda başlayan deneyimini fiziksel olarak da de­vam ettirmesini istedim. Bir fo­toğrafta, kadrajın dışından bak­tığımız bir ‘an’a tanıklık ederiz. Burada ise görüntü, içinde bulun­duğumuz mekâna taşınıyor ve kendi varlığımız, o görüntüyü na­sıl deneyimlediğimizin bir par­çası hâline geliyor. Bu çalışma, beden, çevresi ve algı arasındaki ilişkiye duyduğum ilgiyi devam ettiriyor. Sualtı çalışmalarında su bedenin görünümünü dönüş­türürken, yerleştirmede ise ışık ve mekân, izleyicinin görüntüy­le kurduğu ilişkiyi değiştiriyor. Bu karşılaşmanın yalnızca gör­sel olarak değil, fiziksel olarak da hissedilmesini istiyorum. İzleyi­ciden belirsizliğin içinde zaman geçirmesini ve algısının değiş­mesine izin vermesini istemenin başka bir yolu aslında bu.