Samorządowcy z regionów przejściowych i warszawskiego stołecznego apelują o zagwarantowanie odpowiedniego poziomu wsparcia unijnego po 2027 r., podkreślając, że zamieszkuje je prawie połowa mieszkańców Polski. Przyjęli wspólne stanowisko w sprawie przyszłych zasad finansowania polityki spójności.

• W perspektywie unijnej 2028-2034 liczba regionów przejściowych, tj. o średnim poziomie rozwoju, ma wzrosnąć w Polsce z dwóch do czterech, ponieważ do województw dolnośląskiego i wielkopolskiego najprawdopodobniej dołączą pomorskie i śląskie.
• Samorządowcy z tych regionów i miast będących ich stolicami, apelują o gwarancje minimalnego wsparcia z UE po 2027 r. w polityce spójności.
• Mazowsze zrealizowało ponad 37 tys. projektów za ok. 200 mld zł, ale samorządowcy podkreślają utrzymujące się dysproporcje wewnątrz regionu.

W trakcie ustalania są zasady podziału środków w przyszłej perspektywie unijnej oraz ostatecznego kształtu Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego na lata 2028-2034. Niestety wygląda na to, że w projektowanym systemie nie będzie gwarancji minimalnego poziomu wsparcia dla szeregu polskich regionów.

W związku z tym przedstawiciele województw mazowieckiego, dolnośląskiego, pomorskiego, śląskiego i wielkopolskiego oraz Warszawy, Gdańska, Katowic, Poznania i Wrocławia przyjęli wspólne stanowisko dotyczące zasad podziału środków, poziomu unijnego współfinansowania oraz krajowych mechanizmów wspierających inwestycje po 2027 r.

Województwo mazowieckie wytwarza około jednej czwartej PKB Polski i jest jednym z największych beneficjentów wsparcia z UE. Przez ostatnie 20 lat zrealizowano tu ponad 37 tys. projektów o łącznej wartości ok. 200 mld zł, w tym 112 mld zł stanowiły środki unijne. Samorządowcy podkreślają, że tylko w ramach aktualnego programu Fundusze Europejskie dla Mazowsza 2021-2027 województwo dysponuje budżetem ponad 2 mld euro, ale jednocześnie pozostaje regionem o jednym z najwyższych poziomów wewnętrznych dysproporcji w kraju.

Dzięki podziałowi statystycznemu, do którego doprowadziliśmy w 2018 r., dziś region mazowiecki regionalny ma ciągle zabezpieczone środki unijne. Jednak musimy walczyć o dalsze wsparcie dla regionu warszawskiego stołecznego, który stymuluje rozwój całego Mazowsza. W tej sprawie mówimy z Warszawą jednym głosem

- przekonuje marszałek woj. mazowieckiego Adam Struzik.

Po 2027 r. centralna część Mazowsza, czyli region warszawski stołeczny, pozostanie jedynym w Polsce regionem lepiej rozwiniętym - głównie dzięki silnej pozycji gospodarczej Warszawy. Niestety wiele innych, okolicznych gmin i powiatów nadal mierzy się z istotnymi wyzwaniami rozwojowymi, dlatego ograniczenie dostępu do odpowiedniego wsparcia mogłoby utrudnić zmniejszanie istniejących nierówności.

Prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski podkreśla, że Fundamentem Unii Europejskiej jest wspólnota i solidarność.

Te same wartości przenosimy na grunt współpracy samorządów i dlatego wzajemnie się wspieramy, by jak najlepiej wykorzystywać dostępne fundusze na rzecz lokalnych społeczności. Metropolia warszawska to nie tylko Warszawa, ale też 69 innych gmin, w dużej części gmin miejsko-wiejskich i wiejskich, które również przyczyniają się do rozwoju Mazowsza oraz kraju

- wskazuje.

Dodaje, że stanowisko w sprawie polityki spójności dotyczy także tych mniejszych samorządów, firm czy organizacji pozarządowych spoza samej Warszawy, Katowic czy Wrocławia.

Warszawa pozyskuje fundusze unijne m.in. na inwestycje związane z transportem publicznym, gospodarką wodno-ściekową, energetyką i gospodarowaniem odpadami. Jak dotąd, realizując blisko 900 projektów, skorzystała z ponad 24,5 mld zł z budżetu UE, czyli ponad 13 tys. zł na jednego mieszkańca. Wsparcie umożliwiło przyspieszenie tempa budowy i dokończenie realizacji linii metra M1, a kolejne środki unijne pozwolą na budowę I etapu linii M3 oraz prowadzenie prac projektowych dla najdłuższej linii M4, która połączy Białołękę i Wilanów. Z kolei dla planowanego przedłużenia linii M2 w kierunku Ursusa dofinansowanie umożliwi prowadzenie prac przygotowawczych i projektowych.

Dzięki dotacjom unijnym tylko w ostatnich dwóch latach oddano ponad 12 km nowych tras tramwajowych oraz nowoczesną zajezdnię na Annopolu. Aktualnie Tramwaje Warszawskie uruchamiają rekordową liczbę ponad 450 pojazdów w szczycie. Rozwinięto także system autobusowy (m.in. zakup taboru, nowe stacje ładowania, systemy zarządzania), zainwestowano w węzły komunikacyjne i trasy rowerowe.

W perspektywie unijnej 2028-2034 liczba regionów przejściowych, tj. o średnim poziomie rozwoju, ma wzrosnąć w Polsce z dwóch do czterech, ponieważ do województw dolnośląskiego i wielkopolskiego najprawdopodobniej dołączą pomorskie i śląskie. Przekroczenie określonego progu rozwoju przez dany region nie oznacza jednak, że znikają potrzeby inwestycyjne mieszkańców, samorządów i przedsiębiorców.

Władz miast i województw apelują więc o zapewnienie polskim regionom przejściowym oraz metropolii warszawskiej adekwatnej alokacji środków UE w przeliczeniu na mieszkańca. Przekonują, że przy jej ustalaniu powinny być uwzględniane rzeczywiste potrzeby rozwojowe, koszty świadczenia usług publicznych, znaczenie pełnionych funkcji i realizowanych inwestycji oraz zróżnicowanie wewnętrzne regionów.

Zwracają również uwagę na inwestycje o znaczeniu krajowym i europejskim realizowane na ich obszarze i służące rozwojowi, odporności i bezpieczeństwu całego państwa, a przy ograniczonej alokacji ich finansowanie może odbywać się kosztem innych potrzebnych inwestycji samorządów, przedsiębiorstw, uczelni czy jednostek badawczo-rozwojowych.

Ich zdaniem poziom współfinansowania projektów z funduszy polityki spójności nie powinien być niższy niż w perspektywie 2021-2027. Wskazują też na potrzebę stworzenia krajowych mechanizmów, finansowanych z budżetu państwa, które wzmacniałyby zdolność inwestycyjną samorządów w regionach przejściowych i lepiej rozwiniętym, szczególnie tych o najsłabszej sytuacji finansowej.