Zanim trafił do pałaców maharadżów, Stefan Norblin był jednym z najbardziej wszechstronnych artystów przedwojennej Warszawy. Jego biografia ma przy tym rys niemal filmowy: rodzinę fabrykantów widzącą w nim przyszłego przedsiębiorcę, małżeństwo z gwiazdą kina, wojenną ucieczkę przez Bliski Wschód do Indii, triumf art déco na drugim końcu świata i tragiczną śmierć w USA.

• Stefan Juliusz Norblin de la Gourdaine urodził się 26 / 29 czerwca w Warszawie w 1892 roku i pochodził z rodziny o przemysłowych oraz artystycznych tradycjach.
• W II Rzeczypospolitej był jednym z najbardziej rozpoznawalnych twórców grafiki użytkowej, portretów i plakatów. Projektował m.in. plakaty promujące polskie miasta i regiony dla Ministerstwa Komunikacji i PKP. 
• Po wybuchu II wojny światowej opuścił Polskę wraz z żoną, aktorką Leną Żelichowską. Przez Rumunię, Turcję i Irak dotarli do Indii, gdzie artysta rozpoczął najważniejszy zagraniczny rozdział swojej kariery. 
• W Indiach dekorował pałace maharadżów, projektował wnętrza i tworzył malowidła łączące art déco z motywami hinduskimi. Szczególne znaczenie mają jego prace w pałacu Umaid Bhawan w Dźodhpurze. 
• Po wojnie osiadł w Stanach Zjednoczonych, gdzie nadal pracował jako portrecista. Zmarł 12 sierpnia 1952 roku, popełniając samobójstwo w San Francisco. Jego twórczość przez dekady pozostawała częściowo rozproszona i zapomniana.

Z Warszawy przez Bagdad i Bombaj trafił do świata indyjskich maharadżów, gdzie europejskie art déco połączył z mitologią, przepychem i kolorem Orientu. Stefan Norblin był jednym z najbardziej wszechstronnych artystów II Rzeczypospolitej. Malował portrety elit, projektował plakaty promujące polskie miasta, wnętrza, kostiumy i dekoracje dla teatru. Wojna wyrwała go z Polski na zawsze, ale to właśnie na emigracji, a dokładnie w Indiach, stworzył dzieła, które dziś należą do najbardziej niezwykłych polskich śladów artystycznych poza krajem.

Stefan Norblin urodził się w rodzinie, w której spotykały się dwa odmienne światy: przemysł i sztuka. Pochodził ze słynnej, spolonizowanej rodziny o korzeniach artystyczno-przemysłowych. Był prawnukiem Jana Piotra Norblina de la Gourdaine’a, nadwornego malarza króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Jednak w XIX i XX wieku nazwisko Norblin w Warszawie kojarzyło się przede wszystkim z potężnym kapitałem. Rodzina stworzyła imperium „Norblin, Bracia Buch i T. Werner” – jedną z największych i najbardziej technologicznie zaawansowanych fabryk metalurgicznych w Królestwie Polskim. Zlokalizowane na warszawskiej ulicy Żelaznej zakłady produkowały legendarne platery m.in. srebrzone naczynia i sztućce, które zdobiły stoły całej europejskiej elity, a także rury, druty i amunicję.

Ojciec widział w synu raczej kontynuatora rodzinnego biznesu niż artystę, dlatego młody Norblin studiował w Antwerpii w Akademii Handlu i Ekonomii. Szybko okazało się jednak, że bardziej niż rachunki i prowadzenie przedsiębiorstwa interesują go sztuka.

Już przed I wojną światową próbował sił jako rysownik i portrecista, a w latach 20. i 30. XX wieky błyskawicznie stał się ulubieńcem warszawskich elit. Portretował polityków, artystów i gwiazdy ekranu, a jego drugą żoną została jedna z najjaśniejszych gwiazd ówczesnego polskiego kina – zjawiskowa aktorka Lena Żelichowska. Tworzył też ilustracje, okładki, scenografie, kostiumy, projekty modowe i plakaty. Był wszeschstronny, swobodnie poruszał się między malarstwem, reklamą, teatrem i wzornictwem.

W międzywojennej Polsce Norblin należał do artystów, którzy potrafili nadać reklamie rangę sztuki. Jego plakaty z lat 20. i 30. XX wieku promowały polskie miasta, regiony, wydarzenia kulturalne i produkty. Tworzył nowoczesnym językiem. Używał mocnego konturu, płaskich plam koloru, eleganckiej kompozycji i dekoracyjnej stylizacji bliskiej art déco. Dzięki temu jego prace nie wyglądały jak zwykłe ogłoszenia.

Szczególnie ważna była seria plakatów przygotowanych na zamówienie Ministerstwa Komunikacji i Polskich Kolei Państwowych, która miała zachęcać do podróżowania po kraju. Warszawa, Gdynia, Lwów czy inne miasta w jego ujęciu stawały się eleganckimi, atrakcyjnymi wizytówkami młodego państwa. Budował własny język graficzny, który był odważny, syntetyczny i bardzo świadomy europejskich trendów.

Życie Norblina zmienił wrzesień 1939 roku, wybuch II wojny światowej. Artysta wraz z żoną, opuścił Polskę i nigdy do niej nie wrócił. Ich droga prowadziła przez Rumunię i Turcję do Bagdadu, gdzie Norblin zarabiał, malując portrety miejscowych elit, w tym członków irackiej rodziny królewskiej. Małżeństwo planowało przedostać się do Stanów Zjednoczonych, tylko drogą przez Azję. 

W 1941 roku dotarli do Indii. To, co miało być tylko przystankiem w drodze do USA, stało się najważniejszym i najbardziej spektakularnym rozdziałem w twórczości Polaka. W Bombaju Norblin portretował znów przedstawicieli elit, a później otrzymał zlecenia od maharadżów. Pracował m.in. w Morwi, Patnie oraz w Dźodhpurze, gdzie wykonywał portrety, dekoracje ścienne, obrazy o tematyce historycznej i mitologicznej oraz projekty wnętrz.

 Jego talentem zachwycił się maharadża Jodhpuru, Umaid Singh, który zaoferował mu gigantyczne zlecenie. Zaprojektowanie wnętrz nowo powstającego pałacu Umaid Bhawan w Dźodhpurze, jednej z największych na świecie prywatnych rezydencji, mającej 210 metrów i 347 pomieszczeń.

Norblin dokonał tu rzeczy niemożliwej. Połączył rygorystyczny, geometryczny styl zachodniego art déco z tradycyjną ikonografią indyjską, opowieściami z "Ramajany" i wizerunkami hinduistycznych bóstw. W jego malowidłach pojawiają się sceny inspirowane Ramajaną, historią Dźodhpuru, mitologią i kulturą hinduską, ale ujęte w stylu kojarzonym z modernistycznym luksusem lat 30. i 40. XX wieku. Polak projektował w pałacu wszystko: od monumentalnych malowideł ściennych, przez geometryczne meble z egzotycznego drewna, aż po klamki, oprawy oświetleniowe i tkaniny.

Życie w Jodhpurze, na obrzeżach pustyni Thar, przyniosło jednak Norblinowi nie tylko artystyczne triumfy, ale i chwile grozy. W 1944 roku na świat przyszedł syn artysty, Andrzej. Pustynny klimat i temperatury sięgające 45°C okazały się dla europejskiego noworodka biologicznym szokiem, bo chłopiec zachorował i otarł się o śmierć. Wtedy wydarza się coś, co przypieczętowało głęboką przyjaźń między Polakiem a indyjskim władcą. Poruszony dramatem maharadża uruchomił prywatny samolot, by z odległego Bombaju sprowadzić ratujące życie leki.

W 1946 roku, gdy sytuacja geopolityczna w Europie nie dawała szans na bezpieczny powrót do rządzonej przez komunistów Polski, Norblinowie zdecydowali się na emigrację do Stanów Zjednoczonych. Zamieszkali w San Francisco. Amerykański rozdział okazał się jednak tragiczny. Mimo początkowych sukcesów i zleceń na portrety, artysta zaczął gwałtownie tracić wzrok z powodu  jaskry. Perspektywa ślepoty była dla niego dramatyczna. 12 sierpnia 1952 roku Stefan Norblin odebrał sobie życie.

Przez dekady PRL-u pamięć o nim w Polsce była wymazywana, a jego indyjskie arcydzieła niszczały w zapomnieniu. Jednak na początku XXI wieku historia ta doczekała się niesamowitego zwrotu akcji. Kiedy polscy historycy sztuki i dyplomaci dotarli do Indii i odrestaurowali pałace maharadżów, odnaleźli właśnie tam kontakt do jego syna Andrzeja w USA. Okazał się niesamowitym strażnikiem pamięci o ojcu. Około 2011 roku podjął decyzję o bezpłatnym przekazaniu całej odnalezionej "amerykańskiej" kolekcji do Polski. Trafiły one do Muzeum Regionalnego w Stalowej Woli, które do dziś posiada największą na świecie kolekcję dzieł Stefana Norblina i dba o jego pamięć.

Podobał się artykuł? Podziel się!