En 1961, John F. Kennedy comprometeu os Estados Unidos nun proxecto que debía levar un home á Lúa e devolvelo san e salvo á Terra antes de que rematase a década. Non foi simplemente unha aposta tecnolóxica; supuxo construír parte do futuro do seu país. A meta era diáfana e así deuse o sinal de saída da chamada carreira espacial entre as dúas grandes superpotencias da Guerra Fría: os Estados Unidos e a Unión Soviética. Os dous países competían por algo moito máis profundo que o prestixio científico. A conquista do espazo simbolizaba a supremacía tecnolóxica, militar, económica e ideolóxica de dous modelos políticos e de sociedade enfrontados.

A URSS levaba vantaxe. Lanzara o Sputnik en 1957, o primeiro satélite artificial. Despois enviou ao espazo o primeiro ser humano, Yuri Gagarin, en 1961. Pero os Estados Unidos reaccionaron mobilizando recursos científicos, industriais e económicos sen precedentes ata daquela. Hoxe as cousas cambiaron, xa que só ao longo deste ano se agarda que catro compañías —Microsoft, Meta, Alphabet e Amazon— invistan en IA moito máis diñeiro que todo o que custou o proxecto Apolo, que logrou que, en xullo de 1969, Neil Armstrong pisase a Lúa e os Estados Unidos cruzasen en primeiro lugar a meta daquela carreira espacial.

Penso, pola contra, que a carreira pola IA non é tal, por moito que gobernos, medios de comunicación e empresas empreguen esta referencia de maneira case obsesiva. Os Estados Unidos e China preséntanse a si mesmos, e son vistos polos demais, como os líderes destacados desta nova competición estratéxica global. Ao mesmo tempo, xigantes tecnolóxicos como OpenAI, Google, Anthropic, Microsoft, Meta ou xAI rivalizan entre si e con outras empresas chinesas por lideraren o desenvolvemento de modelos cada vez máis capaces. Pero non hai carreira se non hai unha meta, e no caso da IA esa meta non está clara. É máis, a xulgar polo que está a acontecer, máis que unha carreira é unha desbandada. Os que máis corren van cada un polo seu lado e os demais tentamos seguir a poeira que levantan ao seu paso.

Dísenos que a meta é a denominada IAX, ou Intelixencia Artificial Xeral; é dicir, unha intelixencia artificial capaz de realizar calquera tarefa intelectual humana cun nivel comparable ou superior ao noso. Quen a consiga primeiro, din persoas en xeral interesadas, sexa unha empresa ou un país, será xa inalcanzable. The winner takes all, dise como un mantra que nos advirte de que non haberá un podio, senón que será un, e só un, quen quede con todo o pastel.

Poñer os pés na Lúa non admitía dobres interpretacións, polo que aquela meta estaba clara, pero que é realmente a IAX? Abondaría con superar os seres humanos na maioría das tarefas cognitivas? Precisaría ter conciencia e/ou comprensión xenuína? Debería ser plenamente autónoma? Tería que poder aprender de maneira xeneralizada e ilimitada? É isto posible?

Moitas predicións tecnolóxicas confunden o progreso acelerado coa garantía de chegar a calquera obxectivo, mesmo presentándoo como algo inevitable. Porén, a realidade é que non sabemos como construír unha intelixencia verdadeiramente xeral. Corremos sen freo e, cando unha tecnoloxía se interpreta exclusivamente en termos xeopolíticos e competitivos, a presión por avanzar o máis axiña posible tende a eclipsar as consideracións éticas, de regulación e mesmo de seguridade. A equidade e a distribución dos beneficios vólvense irrelevantes e só triunfa o argumento de que, nesta suposta carreira, non ser o primeiro equivale a ser o último. Entramos nunha falsa argumentación: «Se nós non o facemos, ou non o facemos antes, outros farano e será peor para o mundo». Máis ou menos a mesma lóxica que impulsou a carreira armamentista nuclear durante a Guerra Fría.

Hai moitas preguntas cruciais que debemos formularnos, e non son precisamente en que consiste esa suposta IAX: para que quereriamos exactamente unha IAX? Poderiamos controlala e de que maneira? Como logramos que estea ao noso servizo e ao servizo do ben común? Pero mesmo a pregunta máis importante de todas é outra: e se a suposta meta estivese situada xusto á beira dun abismo?

Suscríbete para seguir leyendo