Дата публикации: 30-03-2026 00:00:00

Wykrycie i udowodnienie zmowy cenowej w przetargu bywa dla samorządów „drogą przez mękę” - mówi prezydent Sieradza, wskazując na oferty zawyżone nawet o 30-40 proc. Eksperci podpowiadają, kiedy unieważniać postępowanie i kogo zawiadomić.

Основное содержимое страницы с новостью.

Wykrycie i udowodnienie zmowy cenowej w przetargu bywa dla samorządów „drogą przez mękę” - mówi prezydent Sieradza, wskazując na oferty zawyżone nawet o 30-40 proc. Eksperci podpowiadają, kiedy unieważniać postępowanie i kogo zawiadomić.

• Prezydent Sieradza Paweł Osiewała alarmuje, że w przetargach powtarzają się oferty „dla pozoru”, a ceny potrafią być o 30-40 proc. wyższe od kosztorysu.
• Prof. Ryszard Szostak wskazuje, że przy podejrzeniu zmowy trzeba rozważyć odrzucenie ofert, wykluczenia lub unieważnienie oraz powiadomić rząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
• EIB SA opisuje rozwiązanie „udziałów w ryzyku” w zamówieniach, a Miejskie Zakłady Autobusowe w Warszawie zachęcają do wciągania nowych firm do przetargów, by „cywilizować” ceny.

W czasie zorganizowanej w Szczyrku przez EIB konferencji pn. „Przywództwo i innowacje w samorządzie” dyskutowano m.in. na temat zmów cenowych w przetargach na realizację zamówień publicznych. Z podejrzeniem zaistnienia takiej sytuacji spotkał się m.in. prezydent Sieradza Paweł Osiewała.

- Próbowaliśmy wszcząć procedurę, kontaktowaliśmy się z odpowiednimi instytucjami. Udowodnienie zmowy cenowej to jednak droga przez mękę, choć czasami widać to niemal gołym okiem. Dziesiąty przetarg i oferty dwóch firm tylko po to, by zachować pozory konkurencji, a ceny „wystrzelone” w kosmos - o 30-40 proc. wyższe niż wynika z kosztorysu - mówił samorządowiec.

Zapewnił przy tym, że w Sieradzu kosztorysy przygotowywane są rzetelnie i odpowiadają realiom rynkowym.

- W urzędzie (UOKiK - red.) usłyszeliśmy: „Dobrze, proszę dostarczyć dokumenty i wykazać, że tak jest - wtedy podejmiemy działania”. Oczekiwałbym jednak, aby to oni byli inicjatorem, tym bardziej że można przypuszczać, iż mają w tym zakresie doświadczenie - dodał.

Inni uczestnicy dyskusji zwracali uwagę, że samorządy przy realizacji niektórych inwestycji są często ograniczone czasowo, np. ze względu na pozyskane dofinansowanie.

- Nie możemy przeciągać postępowania w nieskończoność, bo stracimy to wsparcie - komentowali.

Dr hab. Ryszard Szostak, prof. Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, przyznał, że mocne dowody na zmowę cenową są trudne do znalezienia. Podkreślił jednocześnie, że zamawiający ma pełne prawo badać rażąco niską cenę i - w razie potrzeby - nie obawiać się odrzucenia ofert czy wykluczenia firm z postępowania.

- Czasami trzeba zdecydowanie zareagować i doprowadzić do unieważnienia. Nie ma innego wyjścia. Kto powinien przyjść z pomocą? Organ antymonopolowy (Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów - przyp. red.), który należy powiadomić. Tylko pytanie, na ile jest on sprawny. Ostatnio wprawdzie nieco ograniczono możliwości organu antymonopolowego w zakresie technik operacyjnych, ale nadal dysponuje on władzą i może np. zająć dokumenty czy komputery - stwierdził.

Zaznaczył, że jeśli podejrzenie ma wysoki stopień prawdopodobieństwa, warto zaryzykować nawet przegrany spór w Krajowej Izbie Odwoławczej.

W przypadku rażąco niskiej ceny mamy do czynienia z domniemaniem dowodowym, czyli ciężar dowodu jest odwrócony i to wykonawca musi wykazać, że nie zaoferował ceny rażąco niskiej. Z kolei przy innych rodzajach zmów takiego ułatwienia nie ma i trzeba się odwoływać do tzw. domniemań faktycznych, opisujących wszystkie okoliczności tej zmowy 

- wyjaśnił ekspert.

Dodał, że ustawianie przetargów to odrażające przestępstwo, dlatego - jego zdaniem - niezbędna jest większa aktywność organów ścigania.

Mec. Mateusz Bartoszcze, radca prawny i zastępca dyrektora oddziału Kraków EIB SA, brokera ubezpieczeniowego, zwrócił uwagę, że spółka wypracowała pewne rozwiązanie na gruncie ubezpieczeń i rozważała możliwość jego zastosowania także np. w przetargach dotyczących odbioru odpadów - w celu ograniczenia ryzyka tworzenia zmów cenowych.

- Nie wyszliśmy poza fazę koncepcyjną, ale umówiliśmy się z szefową działu zamówień publicznych, że wrócimy do tej rozmowy. Gdy przedstawiliśmy sposób, w jaki przeprowadziliśmy już niektóre postępowania, aby uniknąć współudziału wykonawców, pani dyrektor wskazała, że na pierwszy rzut oka rozwiązanie to mogłoby znaleźć zastosowanie również w tej branży - powiedział.

Jednym z twórców koncepcji jest mec. Łukasz Górny, radca prawny i dyrektor Departamentu Rozwoju EIB SA. Przyznał, że w postępowaniach, z którymi miała do czynienia firma EIB, niekoniecznie dochodziło do zmów cenowych, jednak nierzadko - przy bardzo dużych zamówieniach na ubezpieczenia - wpływała tylko jedna oferta rozbudowanego konsorcjum.

- Zaproponowaliśmy więc postępowanie oparte na udziałach w ryzyku, czyli podział zamówienia na części nie według kryterium przedmiotowego, lecz procentowego udziału w ryzyku. Przyniosło to bardzo dobre efekty, a największe ryzyka zostały skutecznie ograniczone - podkreślił, deklarując gotowość do podzielenia się tymi rozwiązaniami.

Zwrócił również uwagę, że Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów działa sektorowo - wybiera określony obszar rynku i w danym czasie koncentruje na nim swoje działania, prowadząc szczegółowe postępowania, które niekiedy kończą się wielomilionowymi karami. Choć efekty tych działań często są widoczne dopiero po kilku latach, zachęcał samorządowców do zgłaszania swoich podejrzeń.

- Być może będzie to impuls, aby urząd w większym stopniu zainteresował się sektorem, którego dotyczy dana sprawa - podsumował Łukasz Górny.

Radca prawny Miejskich Zakładów Autobusowych w Warszawie, Marcin Meducki, podkreślił, że spółka aktywnie zachęca różnych potencjalnych wykonawców do udziału w postępowaniach przetargowych, co - jak ujął - „zakłóca wieloletnią stabilną relację lokalną”.

- Mam świadomość, że brzmi to czasami ryzykownie. Spotkania z przedsiębiorcami zawsze rodzą pytania: „po co?” i „co kto z tego ma?”. Tymczasem my po prostu odświeżamy strukturę, zachęcając nowych wykonawców do składania ofert - niekoniecznie z tej samej okolicy, czasem działających nawet dwa powiaty dalej - wyjaśnił.

Dodał, że wyszukiwanie takich firm odbywa się m.in. podczas targów branżowych.

- Gdy pojawiają się nowi dostawcy, pozostali zaczynają odczuwać realne zagrożenie. Ostatnio zgłosili się do nas przedsiębiorcy z Litwy, funkcjonujący niejako poza lokalnym układem, co wzbudziło obawy, że mogą przedstawić lepszą ofertę niż dotychczasowi wykonawcy - wskazał Marcin Meducki. - Ku niewypowiedzianej uldze naszych obecnych kontrahentów Litwini nie poradzili sobie z barierami administracyjnymi i popełnili błędy przy podpisach elektronicznych, ale następnym razem już ich nie popełnią. Skoro raz się zainteresowali, będą wracać. Czasem już samo pojawienie się konkurencji wystarcza, by ceny zaczęły się racjonalizować.

Zwrócił również uwagę, że samorząd - jeśli ma silne, graniczące z pewnością podejrzenie zmowy cenowej - powinien decydować się na wykluczenia wykonawców. Sprawa trafi wówczas do Krajowej Izby Odwoławczej, a informacje o firmach pozostaną w systemie orzeczeń, co może ograniczyć ryzyko podobnych praktyk w przyszłości.

Схожие новости