Ubezpieczenie upraw rolnych czy zwierząt gospodarskich jest już niemal standardem, zwłaszcza w sytuacji, kiedy rolnik korzysta z dopłat bezpośrednich i jest to obowiązkowe. Możliwe jest również wsparcie państwa w tym zakresie. Na co zwrócić uwagę przy podpisywaniu polisy i jak postępować, gdy szkoda wystąpi w gospodarstwie? Wyjaśniamy.

• Kluczowe są umowa ubezpieczenia i ogólne warunki ubezpieczenia (OWU), bo to one określają terminy zgłoszenia szkody i zasady wypłaty odszkodowania.
• Szkodę należy zgłosić niezwłocznie, zabezpieczyć dokumentację zdjęciową i dopilnować oględzin, bo decyzja ubezpieczyciela zapada po postępowaniu likwidacyjnym
• Najwięcej sporów dotyczy wyceny i zakresu. odpowiedzialności; można składać odwołanie, wnioskować o interwencję Rzecznika Finansowego i iść do sądu.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że najistotniejszym dokumentem w przypadku umów ubezpieczenia zawieranych przez rolników jest sama umowa ubezpieczenia oraz ogólne warunki ubezpieczenia oferowane przez danego ubezpieczyciela. Rolnicy, którzy zawarli z ubezpieczycielem umowy dotyczące swoich upraw, w których wystąpiła szkoda, chcąc uzyskać odszkodowanie za powstałe straty, powinni postępować przede wszystkim zgodnie z instrukcjami działania zawartymi w umowach.

Na początku należy w miarę możliwości jak najszybciej zgłosić szkodę po to, aby ubezpieczyciel dokonał oględzin zniszczonej uprawy. Tego rodzaju zgłoszenie winno co do zasady nastąpić niezwłocznie i trzeba przy tym przestrzegać terminów zawartych w ogólnych warunkach ubezpieczenia. Po zgłoszeniu szkody dokonywane są oględziny i szacowanie szkody przez osobę uprawnioną ze strony ubezpieczyciela, co stanowi podstawę do obliczenia należnej wysokości odszkodowania. Następnie ubezpieczyciel po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego podejmuje decyzję o przyznaniu lub odmowie wypłaty odszkodowania. Wypłata odszkodowania winna nastąpić (zgodnie z ogólnymi przepisami Kodeksu cywilnego dotyczącymi umów ubezpieczenia) w terminie 30 dni, licząc od dnia zgłoszenia szkody.

Warto wskazać, że niezależnie od dokonanego zgłoszenia szkody warto od razu po jej wystąpieniu zabezpieczyć się wykonaniem dokładnej dokumentacji zdjęciowej. Wprawdzie nie ma takiego obowiązku prawnego, aby sporządzać dokumentację fotograficzną, ale z pewnością będzie ona przydatna w toku postępowania, a zwłaszcza w sytuacji, kiedy ubezpieczyciel będzie kwestionował wystąpienie czy wielkość powstałej szkody.

Na etapie szacowania i wyceny powstałych szkód najczęściej dochodzi do sporu rolnika z ubezpieczycielem, np. gdy ten nie godzi się z wysokością przyznanego odszkodowania (jako zaniżonego) albo w ogóle z sytuacją, kiedy ubezpieczyciel nie uznaje swojej odpowiedzialności za szkodę co do zasady i odmawia wypłaty świadczenia.

Przyczyn, dla których kwestionujemy decyzję ubezpieczyciela, może być bardzo wiele, gdyż są one uzależnione zarówno od brzmienia samej umowy ubezpieczenia, jak i od okoliczności danej sprawy.

Warto jednak mieć świadomość, iż najczęściej spotykane sytuacje sporne z ubezpieczycielem dotyczą samego procesu likwidacji szkody, np. gdy w sposób nieprawidłowy ustalono rozmiar szkody bądź decyzja ubezpieczyciela zawiera błędy rachunkowe, które przekładają się na wysokość ubezpieczenia. Są to aspekty techniczne prowadzonej likwidacji szkody, które niekiedy trudno jest samodzielnie wychwycić i zweryfikować, dlatego też często zdarza się, że rolnik, chcąc prawidłowo zweryfikować postępowanie ubezpieczyciela, zwraca się o pomoc do osób, które mają większą wiedzę na ten temat, np. do rzeczoznawców w ośrodkach doradztwa rolniczego. Sporządzone przez nich opinie mogą stanowić skuteczne narzędzie do dalszych negocjacji z ubezpieczycielem, np. w ramach odwołania, czy też argument uzasadniający skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego.

Kolejne źródło możliwych nieporozumień rolnika i ubezpieczyciela wiąże się z oceną prawną danego zdarzenia i jego skutków w świetle łączącej strony umowy ubezpieczenia, ogólnych warunków ubezpieczenia czy też norm ustalania wysokości szkód w uprawach rolnych. Może tu bowiem dojść do sytuacji, kiedy postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia są błędnie interpretowane przez ubezpieczyciela, co w sposób bezpośredni przekłada się na wysokość ustalonego odszkodowania.

Często zdarza się również tak, że umowa zawarta przez rolnika – wbrew jego przekonaniu – nie gwarantuje mu ani wypłaty odszkodowania do pełnej wysokości szkody powstałej w uprawie, ani tego, że wypłacone odszkodowanie zrekompensuje koszty poniesione na uprawę. Dopiero po wystąpieniu szkody okazuje się, że dla uzyskania odszkodowania w innej wysokości, bardziej zadowalającej, rolnik powinien zawrzeć umowę na innych warunkach (co wiązałoby się z poniesieniem wyższych opłat ubezpieczeniowych). Dlatego też zawsze warto w pierwszej kolejności szczegółowo przeanalizować zawierane umowy ubezpieczenia, gdyż niekoniecznie ich zakres musi się pokrywać z naszymi oczekiwaniami, np. umowa ubezpieczenia może nie dotyczyć ubezpieczenia nakładów poniesionych na uprawy, a jedynie szkód powstałych w uprawie. Mało tego – często umowy ubezpieczenia zawierają postanowienia, że szkoda nie podlega pełnej rekompensacie, a jedynie częściowej zgodnie z normami do ustalania wysokości szkód w uprawach rolnych. W takiej sytuacji ubezpieczenie nie stanowi zabezpieczenia interesu majątkowego rolnika, jest jedynie jego namiastką, gdyż nie może zapewnić rolnikowi należnego mu odszkodowania w wysokości szkody faktycznie poniesionej.

Problematycznym zagadnieniem przy ustalaniu zakresu odpowiedzialności odszkodowawczej ubezpieczyciela jest, jak już wskazano powyżej, treść umów ubezpieczenia, które zasadniczo są w całości kształtowane przez samego ubezpieczyciela. Powyższe prowadzi do tego, iż rolnik w rzeczywistości nie ma wpływu na treść umowy, przez co dochodzi tu do naruszenia zasady równości stron, w efekcie czego często po stronie rolnika powstaje stan niepewności co do zasad określania odszkodowania, a sama wysokość odszkodowania jest modyfikowana poprzez odpowiednią redakcję umowy ubezpieczenia, co stawia rolników w niekorzystnej sytuacji. Niestety, są to problemy, które wymagają podjęcia szerszych działań na etapie legislacyjnym. Dlatego też również przed zawarciem umowy ubezpieczenia należy porównać oferty różnych ubezpieczycieli – aby wybrać taką, która najbardziej może zabezpieczać interesy rolnika.

Praktyka pokazuje, iż częstokroć złożenie odwołania od decyzji ubezpieczyciela przynosi bardzo dobre efekty i przyznawane są dodatkowe środki uzupełniające odszkodowanie przez ubezpieczycieli. Dlatego też pierwszym ważnym krokiem, jaki należy podjąć po otrzymaniu niekorzystnej dla nas decyzji ubezpieczyciela, jest złożenie odwołania od takiej decyzji. Najlepiej jest złożyć odwołanie w formie pisemnej na adres konkretnego towarzystwa ubezpieczeniowego i przywołać w nim wszystkie argumenty (zarówno od strony technicznej, jak i prawnej) przemawiające za tym, że odszkodowanie zostało zaniżone. Do takiego odwołania można załączyć własną wycenę powstałej szkody sporządzoną przez rzeczoznawcę, która uzasadniać będzie żądaną wysokość odszkodowania, jak również będzie wskazywać na błędy popełnione przez likwidatora z zakładu ubezpieczeń. Pomocne tutaj mogą się także okazać zdjęcia szkody poniesionej przez rolnika.

Kolejnym krokiem, jaki możemy podjąć, jest wniosek o interwencję do Rzecznika Finansowego, w którym to wniosku zwrócimy uwagę na nieprawidłowości stosowane w praktyce przez ubezpieczyciela. Rzecznik, jeżeli stwierdzi, że wniosek jest uzasadniony, może m.in. podjąć interwencję w naszej sprawie i wysłać do ubezpieczyciela pismo z prośbą o wyjaśnienie oraz zasugerować ubezpieczycielowi zmianę decyzji.

Jeżeli jednak w dalszej mierze ubezpieczyciel dalej nie reaguje na nasze argumenty i podejmowane działania, a dostrzegamy nadal istotne nieprawidłowości po jego stronie, które przekładają się bezpośrednio na wysokość przyznanego nam odszkodowania, możemy skierować sprawę na drogę postępowania sądowego. Warto jednak wskazać, iż przed wniesieniem pozwu do sądu dobrze jest zasięgnąć porady prawnika – adwokata lub radcy prawnego, tak aby zminimalizować ryzyko związane z wniesieniem sprawy oraz jak najlepiej przygotować pozew, co bezpośrednio przekłada się na czas trwania postępowania i jego wynik.