Başlangıçta ve uzun yıllar boyunca, zanaatkar beceri ve bilgisi ile “ustalığa dayanan” imalatın geçerli olduğu biliniyor. Kapalı Ekonomi hal ve koşulları altında, çıraklık ile başlayıp; ustalık düzeyine taşınan bir süreç çerçevesinde, ihtiyaç duyulan ürünler imal ediliyor. Batı dünyası için Lonca; Doğu kültüründe Ahilik yapılanmaları temelinde, yıllar boyu öğrenme/ çaba harcama ve usta-çırak ilişkisi sürecinde dayanan bir üretim-katma değer ekonomisi yaşanılıyor. Teknik olarak, “sınırlı sayıda/siparişe göre/kişiselleştirilmiş üretim” tanımı içine dahil edilen bu süreç, ancak ve nihayet, 17. Yüzyıl sonlarında, Sanayi Devrimi başlangıcı ile kritik bir değişim kulvarına dönüşüyor.

1712 yılında icat edilen ilk buhar makinesinin açtığı yolda, insanın (zanaatkar) kas gücünün sınırlarını aşma imkanı elde ediliyor. Önceleri “atölye” yapılanması ve takiben “büyük atölye (manifiktur)” ve “fabrika” organizasyonları kapsamında aralıksız üretim aşaması ortaya çıkıyor. Ancak, “toplu üretim” ve “standartlaşma” katma değer atılımlarına ve “entegre fabrika” yapılanmalarına ulaşılması için Yirminci Yüzyıl başını; 1900’leri beklemek gerekiyor.

Elektrik enerjisinin yaygın kullanımı ve “montaj/üretim hatları” yaklaşımının yerleşmesi ile birlikte, çağdaş ekonominin omurgasını oluşturan Toplu Üretim-Toplu Tüketim mekanizması işlerlik kazanıyor. Araştırma-Geliştirme çalışmalarına dayanan bulguların; “yarayışlı bilgi” olan Teknoloji formuna dönüştürülmesi yetkinliğinde ilerleme kaydediliyor. Dijitalleşme ve Yazılım unsurları yaşamın her alanında hakim duruma geçiyor. Bu tarihsel aşama, literatürde; Endüstri 2.0 versiyonu başlığı altında sınıflandırılıyor.

Usta elinin maharet ve becerisinin yerini alan “Makine ve Makineleşme”, 1970’lerin başında, bilgisayar temelli “otomatik” sanayi ekipmanları ile yeni bir boyut kazanıyor. Açılan Endüstri 3.0 döneminde, “Otomasyon” ve daha ileri aşamada; “Otonomasyon (insan kontrollü otomasyon) yapıları ve Toplam Kalite Yaklaşımı (TKY) çerçeveleri ortaya çıkıyor. Bu aşamada, “Robot ve Robotlaşma” kavram ile uygulamaları yaygınlık kazanıyor. Sanayileşme sürecinin takipedecek 4.0 versiyonu için Robotik (robotların tasarım; yapım; işletim ve kullanımına ilişkin disiplinler arası birikim) ve Yapay Zeka (AI) vazgeçilmez bir dayanak noktalarını oluşturuyor.

İmalat yolu ile katma değer elde edilmesinde; robotların yaygın kullanıma ulaştığı ve temel olarak, “Endüstriyel Robotlar” ve “ Humanoid/ İnsanımsı Robotlar” klasmanında değerlendirildiği görülüyor. Gelişmiş dijital altyapı ve bilgi işleme kapasitelerinin sağladığı bir yapıda, dünya Yapay Zeka destekli ileri yazılım becerileri adeta baş döndürücü bir hızla ilerlemenin önünü açıyor. Endüstri 4.0 (ileri sanat ve bilişim teknolojilerinin andacında tüm imalat aşamalarının sanal sistemler tarafından yönetileceği) sürecine giden yolda “insan dokunuşunun minimize ve/veya tamamen bertaraf edileceği” bir gelecek ufkunda mesafe alınıyor.

Üretimde robot kullanımının yaygınlığını ölçmek için “Robot Yoğunluk Endeksi” hesaplanıyor ve “on bin işçiye düşen robot sayısı” üzerinden ifade ediliyor. 2000’li yılların başında yetmiş civarında hesaplanan dünya ortalamasının günümüzde 160 sayısına ulaştığı ifade ediliyor. Tüm dünyada, sanayi üretiminde yer alan robot sayısının dört milyon adedi aştığı kayıt altına alınıyor. En yüksek robot yoğunluğu sıralamasında ilk sırayı; 1220 endeksi ile Güney Kore alır iken, Singapur (818), Almanya (449), Japonya (446) ünite sayıları ile takip eden üçlüyü teşkil ediyor. Türkiye’nin, ağırlıkla otomotiv sektöründe yoğunlaşan (260) bir gidişatta; 55 endeks değerine ulaştığı kaydediliyor.

İki milyonu aşkın kullanımdaki endüstriyel ünitesi ile Çin, halen en fazla sayıda robot çalıştıran ülke olur iken, Japonya en fazla üretim; ABD ise en gelişmiş Ar-Ge alt yapısı ile ön plana çıkıyor. Çin ve ABD, Yapay Zeka (AI) kulvarına paralel olarak, Robotik alanında küresel liderlik hedef ve planlamaları çerçevesinde rekabeti sürdürüyor.

İleri aşamalarda ve çalışılan bir kısım senaryolar temelinde, “robotların, insan insiyatif ve hatta varlığına karşı olası etkileri” temalı tartışmalar gündemdeki yerini koruyor. İmalat ve endüstriyel katma değer yaratma sürecinde sağlanan kazanç ve kazanımlar ortada olmak ile beraber, “insan dokunuş ve sevk ile idare yeteneklerinin tamamen yok edilmesi” riskini de hesaba katmak gerekiyor.

Robotik dahil her yapılanmanın; genel bir kavrayışla; Amaç-Araç hiyerarşisi temelinde değerlendirilme sorumluluğu bulunuyor. En ileri birikim ve teknolojiler dahi, amaç olarak görülen “İnsan Refah ve Esenliği” yanında ve yolunda bir araç olmaktan öteye geçemiyor.

Toplu üretim yolunda yıllar içinde ulaşılan Robot çağında bile, ustası elinden çıkan; insan dokunuşunu tarih ötesine taşıyabilen artizan işlerin, bugün her zamandan fazla yüksek iltifat ve değer görmesine şaşırmamak gerekiyor.