• Węgierska gospodarka od lat rozwija się wolniej niż konkurencyjne w Europie Środkowej. Dziś PKB per capita jest na Węgrzech niższy niż choćby w Polsce, Chorwacji czy na Łotwie.
• Statystyczny Polak jest o 8 proc. bogatszy od Węgra, choć jeszcze w 1990 r. przewaga Madziarów sięgała 94 proc.
• Naddunajska gospodarka od lat zmaga się z przyhamowaniem inwestycji zagranicznych i blokadą środków UE. Węgrom szkodzi też monokultura przemysłowa i oparcie tej gałęzi gospodarki na przechodzącej kryzys motoryzacji.
• Lokalny biznes i inwestorzy zagraniczni zmagają się też z korupcją - według Transparency International pod tym kątem Węgry zajmują 84. miejsce na świecie – ex aequo z Burkiną Faso, Gujaną i Tanzanią.

Niedzielne wybory parlamentarne nad Dunajem zdecydują, kto w najbliższych latach będzie odpowiadał za kierunek polityki gospodarczej kraju. Faworytów jest dwóch – urzędujący premier Viktor Orbán oraz lider opozycji Péter Magyar. Dla tego pierwszego wynik głosowania może oznaczać zakończenie trwającego od 2010 r. okresu sprawowania władzy i wyznaczania kierunku rozwoju węgierskiej gospodarki.

To właśnie sytuacja ekonomiczna Węgrów jest dziś w centrum uwagi kampanii wyborczej, przykrywając chociażby szeroko komentowaną w pozostałych krajach UE politykę międzynarodową Budapesztu czy kwestie ideologiczne. Madziarzy coraz wyraźniej odczuwają bowiem dotychczasową politykę Orbána w swoich portfelach. Aż 70 proc. ankietowanych przyznaje, że ich sytuacja finansowa w ciągu ostatnich czterech lat uległa pogorszeniu. A przecież przez lata to właśnie Węgry – obok Słowenii, Czech i Estonii – uchodziły za najbogatsze z całego bloku byłych państw demokracji ludowej.

Dziś to już jedynie wspomnienie. Patrząc na dane Banku Światowego, wyraźnie widać, że naddunajska gospodarka rozwija się znacznie wolniej niż konkurencja z regionu Europy Środkowej. Jak choćby Polska.

Gdy oba kraje wchodziły w okres transformacji ustrojowej dystans dzielący oba społeczeństwa pod kątem zamożności (czy raczej wtedy – „ubóstwa”) był ogromny. W 1990 r. Produkt Krajowy Brutto na mieszkańca Polski wynosił mizerne 1,7 tys. dol., a na mieszkańca Węgier dwukrotnie więcej – 3,3 tys. dol. Choć po 10 latach poziom bogactwa chwilowo się wyrównał (4,5-4,6 tys. dol. na obywatela w obu krajach w 2000 r.), to przez kolejne lata górą ciągle byli Węgrzy.

Dopiero ostatnie dostępne dane Banku Światowego – za 2024 r. – pokazują, że przeciętny Kowalski stał się bogatszy niż przeciętny Kovács. Dziś PKB per capita w Polsce wynosi bowiem 25,1 tys. dol., a na Węgrzech 23,3 tys. dol. Oznacza to, że statystyczny Polak jest o 8 proc. bogatszy od swojego węgierskiego kolegi, choć jeszcze w 1990 r. przewaga Madziarów sięgała 94 proc.

Andrzej Sadecki, kierownik Zespołu Środkowoeuropejskiego w Ośrodku Studiów Wschodnich, mówi w rozmowie z portalem WNP, że te różnice uwidoczniają się dziś przede wszystkim na polskiej i węgierskiej prowincji.

Coraz bardziej widać, że pod względem poziomu życia i zamożności Polska „odjeżdża” Węgrom. O ile poziom życia w obu stolicach – Budapeszcie i Warszawie – jest zbliżony, o tyle w miastach średniej wielkości i na wsiach widać już przewagę Polski. Pod tym względem wskaźnik PKB per capita, który jest wyższy u nas, trafnie oddaje rzeczywistość - zauważa.

Potwierdzają to dane Komisji Europejskiej badające PKB per capita unijnych regionów w stosunku do średniej całej Wspólnoty. I tak, w 2023 r. (dane opublikowane w zeszłym roku), w Polsce każdy z makroregionów (według podziału NUTS3) przekraczał już 50 proc. unijnej średniej (najniżej – 53 proc. – region lubelski). Z kolei na Węgrzech wciąż pozostawały dwa regiony poniżej tego pułapu (Észak-Magyarország – 48 proc. oraz Észak-Alföld – 49 proc.) oraz jeden biedniejszy od lubelskiego (Dél-Dunántúl – 51 proc.).

Jednym z najważniejszych powodów zapaści ekonomicznej Węgier był wpływ kryzysu finansowego z lat 2008–2009. Polska była jedynym krajem UE, który uniknął recesji — w 2009 r. polski PKB wzrósł o ok. 2,8 proc. W tym samym czasie gospodarka Węgier skurczyła się o ponad 6 proc. Ponadto Węgry były wtedy silnie zadłużone w walutach obcych, a osłabienie forinta gwałtownie zwiększyło koszty kredytów dla gospodarstw domowych i firm. Kraj musiał skorzystać z pakietu ratunkowego Międzynarodowego Funduszu Walutowego i UE o wartości ok. 20 mld euro, co wymusiło lata oszczędności i ograniczyło inwestycje.

Istotna była także różnica w skali gospodarki i rynku wewnętrznego. Polska, licząca ok. 38 mln mieszkańców, ma znacznie większy rynek niż 10-milionowe Węgry, które zamieszkuje niespełna 10 mln osób. Dzięki temu Polska była mniej zależna od eksportu i bardziej odporna na wstrząsy zewnętrzne. Konsumpcja wewnętrzna stała się jednym z głównych motorów wzrostu — w wielu latach odpowiadała za ponad połowę naszego wzrostu PKB.

Na Węgrzech gospodarka od lat jest też bardziej uzależniona od eksportu i sytuacji w przemyśle, szczególnie motoryzacyjnym. Węgry, podobnie jak sąsiednia Słowacja, charakteryzują się monokulturą przemysłową, przez co zatarcie jednego silnika (w tym przypadku – produkcji auto-moto) powoduje szybkie wyhamowanie całej gospodarki.

Słowo-klucz obrazujące różnice w zarządzaniu gospodarkami obu krajów to „inwestycje”. Ze względu na kontrowersyjną politykę zagraniczną obecnego rządu w Budapeszcie, Węgry od lat mają wstrzymane wypłaty pieniędzy z Unii Europejskiej. W efekcie skala nakładów inwestycyjnych realizowanych przez budżet centralny i budżety samorządów jest drastycznie okrojona. To z kolei negatywnie odbija się na gospodarce. Przypomnijmy – my w latach 2004–2020 otrzymaliśmy netto ze środków UE ponad 160 mld euro, co stymulowało inwestycje i popyt wewnętrzny.

Różnice widać także w strukturze inwestycji. Polska przyciągała większy i bardziej zróżnicowany kapitał — nad Wisłą dynamicznie rozwija się nie tylko przemysł, ale również centra usług, IT i nowoczesne usługi biznesowe. Węgry w większym stopniu oparły rozwój na kilku dużych inwestorach przemysłowych, szczególnie we wspomnianym już sektorze motoryzacyjnym. To sprawiło, że wzrost był bardziej wrażliwy na wahania koniunktury. Dodatkowo w ostatnich latach część inwestorów wskazywała na większą nieprzewidywalność regulacyjną i podatkową na Węgrzech. Tu również we znaki daje się nietypowa polityka zagraniczna rządu Viktora Orbána.

Andrzej Sadecki z OŚW zwraca ponadto uwagę, że na niekorzyść Węgrów przemawia też wysoki poziom korupcji.

Według szacunków Transparency International pod tym kątem nad Dunajem jest najgorzej w całej UE. Według klasyfikacji z 2025 r. Węgry zajmują w tym zestawieniu 84. miejsce na 182 przebadane gospodarki – ex aquo z Burkiną Faso, Gujaną i Tanzanią. Wyżej są m.in. Mołdawia, Czarnogóra czy Kosowo. Jeszcze dekadę wcześniej Węgrzy byli na 50. lokacie, na równi ze Słowacją. Z kolei, gdy w 2010 r. Orbán przejmował Węgry z rąk ustępującego premiera Gordona Bajnaia, jego kraj był przez Transparency International oceniany pod kątem korupcji lepiej od Czech, Słowacji czy Chorwacji.

Wymienione czynniki sprawiają, że dziś statystyczny Węgier produkuje towary i usługi warte mniej już nie tylko względem przeciętnego Polaka, ale też Słowaka, Litwina, Łotysza, a nawet Chorwata.

Jeszcze 20 i 10 lat temu Węgrzy chętnie porównywali się do Austrii i śledzili wskaźniki ekonomiczne pokazujące jak gonią bogatszych sąsiadów. Dziś coraz częściej spoglądają już w drugą stronę, bo pod wieloma względami prześcigają ich Rumunii – mówi nam Sadecki.

W 2010 r., gdy Viktor Orbán rozpoczynał swój drugi etap premierostwa (pierwszy przypadł na lata 1998-2002), Węgrzy byli zamożniejsi od Rumunów o 57 proc. – PKB per capita wynosiło wtedy w jego kraju 13,2 tys. dol., a u wschodnich sąsiadów 8,4 tys. dol. Po kilkunastu latach orbanizmu różnica zmniejszyła się do 16 proc. – PKB wypracowany przez statystycznego Węgra w 2024 r. szacowany był na 23,3 tys. dol., a przez Rumuna na 20,1 tys. dol.

- To godzi w ich dumę narodową, bo przez pokolenia Węgrzy szczycili się tym, że obok Czechów byli najbogatszą nacją wśród wszystkich byłych krajów socjalistycznych – dodaje Sadecki.

Niedzielne wybory pokażą więc, czy i na ile czynniki ekonomiczne skłonią obywateli Węgier do pokazania dotychczasowemu premierowi – sterującemu węgierską gospodarką od 16 lat – czerwonej kartki.