• Wyróżniał się w ostatnim roku Tadżykistan, który zakomunikował, że planuje stać się jednym z głównych hubów rozwojowych dla AI do 2040 r.
• Pod koniec lipca, ONZ ogłosiła specjalną rezolucję dotyczącą rozwoju AI w Azji Centralnej, której inicjatorem były władze w Duszanbe.
• Na początku września Kazachstan zapowiedział powołanie ministerstwa ds. digitalizacji i sztucznej inteligencji.

Tadżykistan, najbiedniejsze państwo Azji Centralnej, ale również posiadające ogromne rezerwy wciąż nie uwolnienie potencjału energetycznego, poszukuje pola dla redefinicji swojego miejsca w globalnej gospodarce. Już w 2022 r. prezydent Emomali Rahmon podpisał strategię narodową do 2040 r., w myśl której sektor gospodarki związanej ze sztuczną inteligencją (AI) ma być odpowiedzialne za wytworzenie 5 proc. PKB w momencie jej realizacji.

Na początku sierpnia ubiegłego roku Sherali Kabir, tamtejszy minister przemysłu i nowych technologii zapowiedział prace nad pierwszym lokalnym patentem AI, a tadżycki fintech, zypl.ai, już wdrożył innowacyjny algorytm kredytowy, z którego korzysta ponad trzydziestu banków z dziesięciu państw. Do sierpnia 2024 r. pozwolił on zautomatyzować proces udzielania pożyczek o wartości przekraczającej 200 mln dolarów. W kolejnych krokach algorytm ma znaleźć swoje zastosowanie w rolnictwie, przemyśle oraz służbie zdrowia.

Śmiałe deklaracje tadżyckich władz mają swoje uzasadnienie w niewykorzystanym potencjale energetycznym kraju, który mógłby zasilać energochłonną infrastrukturę centrów danych. Ponadto państwo dysponuje także złożami metali ziem rzadkich, co mogłoby sprzyjać lokalizacji części łańcucha dostaw mikroczipów i sektora IT. 

Należy mieć na uwadzę, że Tadżykistan jest pierwszym państwem na świecie zaliczanym do grupy niskich dochodów, które stworzyło i wdrożyło strategię długookresowego rozwoju AI. W ten sposób władze chcą podkreślić pozycję regionalnego lidera, gotowego do odważnych działań w zakresie cyfryzacji i modernizacji gospodarki oraz podnoszenia poziomu usług publicznych.

25 lipca doszło do przełomowego wydarzenia, gdyż Tadżykistanowi udało się doprowadzić do przegłosowania przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucji o ustanowieniu w Duszanbe siedziby Regionalnego Centrum Sztucznej Inteligencji, które ma pełnić rolę ośrodka koordynującego inicjatywy związane z AI w całym regionie Azji Centralnej. Do jego zadań będą zaliczać się inicjatywy związane z uruchamianiem m.in. wspólnych przedsięwzięć edukacyjnych oraz wspieranie startupów AI poprzez regionalne parki technologiczne, promowanie regionalnych badań naukowych w tym zakresie, czy tworzenie zintegrowanej sieci centrów danych w celu poprawy dostępu do zasobów obliczeniowych.

To niewątpliwy sukces prezydenta Rahmona, który rok wcześniej, w trakcie 79. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ wezwał do przyjęcia specjalnej rezolucji w sprawie "Roli sztucznej inteligencji w tworzeniu nowych nowych możliwości dla rozwoju społeczno-gospodarczego oraz przyspieszenia realizacji celów zrównoważonego rozwoju w Azji Centralnej". W połowie sierpnia tego roku, Agencja Innowacji i Technologii Cyfrowych pod egidą prezydenta Rahmona, powołała do życia Międzyresortową Komisję ds. Regulacji AI, która ma odpowiadać za skuteczną realizację "strategii rozwoju AI do 2040 r.".    

Z drugiej strony warto podkreślić, że tym śmiałym planom nie wtóruje poziom innowacyjności gospodarki, elity polityczne uchodzą za jedne z najbardziej skorumpowanych na świecie, a poziom systemu edukacji pozostawia wciąż wiele do życzenia.

Ponadto ambicje Duszanbe o tym obszarze kontrastują rzeczywistością infrastrukturalną i prawną. Tadżykistan jest wciąż uzależniony od importu chińskiego sprzętu i rosyjskich systemów nadzoru, co powinno rodzić uzasadnione obawy odnośnie bezpieczeństwa danych przechowywanych w tamtejszych data centers. Brak jasnych sankcji w prawie ochrony informacji, skomplikowane przepisy podatkowe oraz bariery językowe sprawiają, że dla zagranicznych inwestorów, rynek ten jest nieprzewidywalny i słabo dostępny.  

Innym przypadkiem aktywnego wdrażania regulacji prawnych sprzyjających rozwojowi gospodarki cyfrowej jest Kazachstan. Prezydent Kassym Żomart-Tokajew wygłosił na początku września coroczne orędzie do społeczeństwa, w którym zidentyfikował digitalizację oraz sztuczną inteligencję jako kluczowe obszary dla rozwoju gospodarki. Prezydent zapowiedział wdrożenie szeregu zmian instytucjonalnych i legislacyjnych, które mają wysforować państwo do światowej czołówki w dziedzinie transformacji technologicznej.

Jednym z ich skutków ma być powołanie do życia Ministerstwa ds. Rozwoju AI i Rozwoju Cyfrowego, które ma powstać na bazie obecnie funkcjonującego Ministerstwa ds. Rozwoju Cyfrowego, Innowacji i Przemysłu Kosmicznego. Oprócz utworzenia odpowiednich warunków prawnych dla wdrożenia AI w każdym sektorze gospodarki. Równolegle władze testują innowacje finansowe, m.in. cyfrowe tenge.

Tym samym, prezydent Tokajew zadeklarował, że w perspektywie najbliższych trzech lat Kazachstan przeistoczy się w pełnoprawną gospodarkę cyfrową. Ponadto zapowiedziano także budowę Alatau City, nowego ośrodka innowacji i biznesu.

Kazachstan kreuje się na lidera cyfryzacji regionu, ale rozwój AI napotyka na wyzwania związane z infrastrukturą i regulacjami. Większość ruchu internetowego wciąż przechodzi przez Rosję, a operatorzy korzystają z rosyjskich systemów SORM, co ogranicza zaufanie do lokalnych rozwiązań. Barierą są częste zmiany podatkowe, obowiązkowa dokumentacja po kazachsku i biurokracja, które wydłużają wejście na rynek.

Z drugiej strony, odróżniając się od sąsiadów, Kazachstan oferuje w ramach Astana International Financial Center specjalny reżim prawny oparty na brytyjskim common law, który minimalizuje ryzyko sporów i zwiększa atrakcyjność kraju dla globalnych inwestorów technologicznych.

Warto w tym miejscu przytoczyć przykład rozwoju lokalnych innowacji znajdujących zastosowanie w rolnictwie. Naukowcy z Uniwersytetu im. Sarsena Amanżołowa w Ust-Kamienogorsku stworzyli system łączący drony z algorytmami sztucznej inteligencji, wykorzystywany do monitorowania jakości gleby i zdrowia upraw – jednego z kluczowych wyzwań kazachskiego rolnictwa w obliczu zmian klimatycznych. Rozwiązanie to umożliwia precyzyjną identyfikację problemów, wspiera optymalizację nawożenia i ograniczanie strat plonów. Choć projekt znajduje się na wczesnym etapie rozwoju, w przyszłości może odegrać istotną rolę w dywersyfikacji struktury kazachskiego eksportu.

Jak widać, zarówno Tadżykistan, jak i Kazachstan coraz mocniej stawiają na cyfryzację swoich gospodarek. W Duszanbe dominuje narracja ambicji i politycznych deklaracji, natomiast Astana wspiera transformację konkretnymi instrumentami prawnymi i instytucjonalnymi, wyróżniając się na tle regionu. Dla polskich firm może to oznaczać otwarcie dostępu do rynków wciąż niedojrzałych, lecz dynamicznie rozwijających się, które poszukują innowacyjnych rozwiązań wspierających modernizację rolnictwa, przemysłu, sektora finansowego czy e-commerce.