• Nowe zasady L4 obowiązują od 13 kwietnia. Przepisy precyzują, jakie aktywności są dozwolone na zwolnieniu lekarskim.
• Porządkują również zasady i rozszerzają możliwości kontroli zwolnień, w tym także dla mniejszych firm, które zyskują większe narzędzia nadzoru nad absencją pracowników.
• W 2025 r. wystawiono 27,5 mln zwolnień obejmujących ponad 290 mln dni nieobecności, a według szacunków Conperio ok. 33 proc. L4 może być wykorzystywanych niezgodnie z przeznaczeniem.

13 kwietnia wchodzą w życie nowe przepisy dotyczące zwolnień lekarskich. Nowe zasady dokładnie określają, co będzie wolno robić na L4. ZUS będzie mógł odebrać zasiłek chorobowy osobom podejmującym "działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję".

Z analiz Conperio, polskiej firmy doradczej specjalizującej się w problematyce absencji chorobowych wynika, że nawet ok. 33 proc. zwolnień lekarskich jest wykorzystywanych niezgodnie z przeznaczeniem, co przekłada się bezpośrednio na koszty operacyjne firm i stabilność zespołów. 

Zmiany mają przede wszystkim uporządkować zasady, które do tej pory budziły wątpliwości interpretacyjne, co ma bezpośrednie znaczenie dla kosztów i organizacji pracy w firmach. Jednocześnie nowelizacja po raz pierwszy od lat realnie wzmacnia pozycję mniejszych firm, dając im narzędzia do kontroli zwolnień.

- To nie są zmiany, które same w sobie ograniczą nadużycia. Przepisy porządkują zasady, ale kluczowe nadal pozostaje to, jak firmy zarządzają absencją chorobową i jak skutecznie egzekwują te regulacje – mówi Mikołaj Zając, prezes firmy Conperio.

Firma Conperio przygotowała listę mitów i faktów o nowych przepisach L4. 

MIT 1: Na L4 będzie można pracować

FAKT: Nowe przepisy jasno definiują pracę zarobkową jako każdą aktywność o charakterze zarobkowym – niezależnie od formy zatrudnienia. Jej wykonywanie nadal oznacza utratę prawa do zasiłku, z wyjątkiem incydentalnych sytuacji wynikających z ważnych okoliczności (nie na polecenie pracodawcy).

Większa zmiana wejdzie w życie w styczniu 2027 roku. Osoby zatrudnione w więcej niż jednym miejscu będą mogły korzystać ze zwolnienia u jednego pracodawcy, a u drugiego normalnie pracować - pod warunkiem, że pozwoli na to różny charakter pracy w obu tych miejscach oraz stan zdrowia chorego.

FAKT: przepisy doprecyzowują, że dozwolone są podstawowe czynności życia codziennego, takie jak zakupy spożywcze czy wizyta w aptece, o ile nie utrudniają leczenia i powrotu do zdrowia.

3 MIT: Kontrole L4 będą nieskuteczne

FAKT: Nowelizacja porządkuje i wzmacnia proces kontroli, m.in. poprzez większe możliwości pozyskiwania informacji i ocenę wpływu aktywności na proces leczenia. W praktyce oznacza to bardziej spójne i przewidywalne decyzje.

4. MIT: Tylko duże firmy mogą kontrolować pracowników na L4

FAKT: Od 13 kwietnia także mniejsze firmy (poniżej 20 pracowników), które wypłacają wynagrodzenie chorobowe, zyskują prawo do samodzielnej kontroli zwolnień. To jedna z najważniejszych zmian dla sektora MŚP.

W 2025 r. ZUS zarejestrował 22,4 mln zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z tytułu choroby własnej wystawionych na łączną liczbę 277,6 mln dni absencji. Tym samym Polacy spędzili na L4 o prawie 1,5 miliona dni więcej niż w 2024. To tak, jakby ponad milion pracowników zniknął z pracy na cały rok. Statystyki wyraźnie pokazują trend wzrostowy w kontekście liczby dni absencji chorobowej w ostatnich latach.

Zdaniem Piotra Leszczyńskiego, dyrektora medycznego w LongLife, rosnąca skala absencji chorobowej to nie jest efekt chwilowego kryzysu zdrowotnego społeczeństwa, ale sygnał narastających, systemowych zaniedbań w obszarze profilaktyki – zarówno po stronie pracowników, jak i pracodawców.

- W gabinetach coraz częściej widzimy osoby, które przez lata funkcjonowały na rezerwie - z podwyższonym ciśnieniem, zaburzeniami metabolicznymi, przewlekłym stresem czy pierwszymi objawami chorób sercowo-naczyniowych. Te problemy nie powodują krótkich zwolnień, tylko nagłe, długie nieobecności wtedy, gdy choroba jest już zaawansowana - mówi Piotr Leszczyński.